Дракула Гүнтэн

Брам Стокерын 1897 онд хэвлэгдэж байсан "Дракула Гүнтэн" зохиолыг орчуулж эхэллээ!

Метро 2033

Оросын залуу зохиолч Дмитрий Глуховскийн "Метро 2033" зохиолыг орчуулан оруулж байгаадаа таатай байна.

Monday, June 9, 2014

'Дракула Гүнтэн' . (4-р бүлэг.)

4-р Бүлэг

Жонатан Харкерын тэмдэглэл үргэлжилж байна.

Би өөрийнхөө орон дотроо сэрлээ. Урьд шөнийн тэдгээр үйл явдлууд цөм зүүд мөн байсан ч, аль эсвэл үгүй байлаа ч гүнтэн намайг өргөөнд минь өргөж ирсэн нь лавтай. Үүнийг гэрчлэх мэт миний хэв маягаар эвхэгдээгүй хувцаснууд, гарт минь зүүлттэй хоносон бугуйн цагнаас эхлээд хэд хэдэн нотолгоонууд өрөө тасалгаанд маань үлдсэн байсан юм. Гэхдээ самуурч солиорсондоо би юу ч хийсэн байж мэдэх учраас энэ бүхэн хангалттай сайн баталгаа болж өгч чадсангүй. Тэгтэл гэнэт би тэмдэглэлийн дэвтрээ саналаа. Мөн орон дотроо нүцгэн биш хувцастайгаа хэвтэж байхыг бодоход лав л гүнтэн халаасыг минь нэгжээгүй болж таарав, магадгүй тэр ямар нэгэн зүйлд яарч явсан байх. Ямартай ч дэвтрийн минь талаар мэдэлгүй өнгөрсөн нь сайн хэрэг боллоо шүү. Хэрэв уншсан бол тэр хурааж авах байсан нь мэдээж хэрэг юм, аль эсвэл бүр түүнийг минь устгах байсан бизээ. Дараагаар нь би өрөө тасалгаагаа тойруулан ажиглалаа. Одоо бол энэ газраас, энэ өрөөнөөс, мөн гүнтэнгээс илүүтэй цусыг минь сорохыг завдаж, намайг хүлээж суусан өнөөх аймшигтай хүүхнүүд миний санааг зовоож байна.

5-р сарын 18.

Үнэн худлыг ялгахын тулд өнөөх хараал идсэн тасалгааг би өдрийн гэрэлд харахаар явсан юм. Харин  дээд давхрын шатны дэргэдэх, мөрлөж унагасан мөнөөх хаалгыг минь дахин янзалсан байх бөгөөд цоожилж мөн битүүмжилсэн байлаа. Хацар модонд нь тулгаад зэвтэй хадаасаар тун сайн гэгч нь хадсан байх тул эвдэх гэж хичнээн оролдоод ч хүчрэхээргүй болгож орхижээ. Хамгийн аймшигтай нь юу байсан гээч, уг хаалгыг гаднаас нь биш дотроос нь хадаж тогтоосонд байгаа юм. Тэгээд би уржигдар үдшийн үйл явдлууд жинхэнээсээ болж өнгөрсөн юм боловуу хэмээн эмээж эхлэв.

5-р сарын 19.

Би маш их ядарч байна, нүд маань их өвдөж байна. Урьд шөнө гүнтэн над дээр ирээд гурван захидал бичихийг шаардсан юм. Эхнийх дээр нь миний эндэх ажил бараг л дуусах гэж байна гэж бичлээ, хоёрдахь дээр нь маргааш өглөө би шилтгээнийг орхино гэж бичив, харин сүүлчийнх дээр нь би Биштрицэд ирчихээд байна гэж сийрүүллээ. Түүний бүрэн эрхэнд орсон тул эсэргүүцэл үзүүлнэ гэдэг дэндүү тэнэг бөгөөд даанч гэнэн алхам болох байлаа. Тиймээс би түүний сэжгийг төрүүлэх үйлдэл аль болох хийхгүйг хичээж, мөн түүний уурыг хүргэхгүй гэж хэрэндээ чармайж байв. Тэр намайг өөрийнх нь талаар дэндүү ихийг мэдэж байгааг мэднэ, түүний хувьд би маш аюултай хүн болсон учраас өөрийгөө би эндээс амьд мэнд гарна гэж бодохгүй л байна. Одоо бол миний хийж чадах цорын ганц зүйл бол өөрийн хувь заяанд найдах л үлдээд байна. Хэрэв аз хийморь минь намайг мартаагүй бол надад эндээс оргох боломж гарч ирэх байх, хүлээж л сууя. Ямар учраас ийм захидлуудыг бичүүлж байгаагаа гүнтэн надад ер хэлсэнгүй. Бодвол найз нөхдийг минь хуурах гэсэн хэрэг байх гэж эмээх юм. Намайг тийнхүү үг дуугүй түүнд захирагдаж, хамгийн сүүлчийнхээ захидлыг бичиж суухад гүнтэн намайг чимээгүй гэгч нь ажиглан зогсч байлаа. Тэгээд би түүнээс захидлуудынхаа он сарыг юу гэж бичих талаар асуув.
   Тэр бодож байснаа, "Эхнийх нь 6-р сарын 12-н байх ёстой, харин удаах нь 6-р сарын 19. Харин сүүлийнх нь 6-р сарын 29 байг." гэлээ.
   Арай энэ миний амьд мэнд байх сүүлчийн хугацаа юм биш биз? Бурхан минь надад туслаачдээ!

5-р сарын 28.

Одоо надад эндээс оргох боломж гарлаа. Үгүй юм гэхэд гэррүүгээ хэл сураг дуулгах бололцоо гарч мэдэх юм. Энд Сзганий хамтлаг ирсэн бөгөөд шилтгээний гаднах талбайд тэд буудалласан байна. Тэд цыганууд бололтой. Тэдний тухай мэдээлэл миний дэвтэрт бий. Яг л өөр ертөнцөөс ирсэн мэт тэд хаа таарсан газраа хоноглож явдаг хачин улс юм гэж бичсэн байна. Зөвхөн Унгар болон Трансилванид гэхэд л тэдний мянган хүн бий бөгөөд бараг л тэд хуулинд захирагдана гэж ер мэддэггүй улс. Гэхдээ тэд язгууртан ноён хийгээд Бояаруудад тун талтай байдаг бөгөөд бүр өөрсдийгөө тэдний нэрээр дуудах дуртай аж. Тэд шашин шүтлэгээс ангид байдаг ч, мухар сүсгийг өөрсөддөө хадгалж иржээ. Мөн тэд зөвхөн өөрсдийн Цыгань хэлээр хоорондоо ярилцах агаад дориун энэ үндэстнийг айлгах зүйл ховорхон аж.
   Би гэррүүгээ захидал илгээх хэрэгтэй байна. Магадгүй тэд надад тус хүргэх юм биш биз. Гэхдээ би альхэдийнээ тэдэнтэй ярилцахыг хичээж, цонхоороо харилцсаар муугүй нөхөрлөл тогтоогоод амжсан шүү. Тэд малгайгаа авч агаарт даллан, элдэв янзын дохио зангаа хийж үзүүлнэ. Гэвч тэдний хөдөлгөөнийг би тэдний ярилцах хэлний нь адилаар мөн үл ойлгоно ...
   Ямартай ч би захиагаа бичлээ. Минад зориулсан захидлыг би таталган бичгээр бичлээ, харин Ноён Хаукинсд зориулж түүнтэй минь холбоо тогтоохыг мөн хүслээ. Өөр зүйлийн талаар бичсэнгүй. Минад бичсэн захидалдаа би өөрийнхөө нөхцөл байдлын талаар тэгтлээ дэлгэрэнгүй бичсэнгүй. Эс бөгөөс хайрт түүнийг айлгаж мөн цочоож орхих вий. Гэвч одоохондоо эдгээр захиануудыг гүнтэн мэдээгүй байгаа тул, намайг өөрийнх нь талаар ямар их зүйлс мэдэж байгааг тэр гадарлахгүй байгаа ...
   Ингээд захидлуудаа би тэдэнд өглөө. Цонхны нарийхан салхивчаар захидлыг би шийдэхдээ гар цайлгах зүйлийг ч мөн мартсангүй. Тэгж гэмээнэ, захидал илгээгдэх найдвар илүү өндөр болох байлаа. Нэгэн эр тэрхүү захиаг маань авч, энгэртээ гаран тавин мэхийн ёслоод, малгайн дотроо хийчихлээ. Одоо харин би юу хийх билээ, тэгээд би эргээд ширээндээ суугаад ном уншихаар шийдэж, хуудсыг нь сөхлөө. Мөн би гүнтэнг эзгүй байгааг нь ашиглаад ийнхүү бичиж сууна ...
   Удалгүй гүнтэн орж ирэв. Тэгээд өврөөсөө хоёр захидал гаргаж ирээд их л намуухан хоолойгоор, "Цыгань хамтлагийн хөгжимчин надад энийг өглөө, хаанаас ирсэн, ямар учиртай захиа юм бүү мэд, харин чи үзмээр байна уу?" гэж хэлээд тэр захидлыг харж "Өө нэг нь чамаас ирсэн байна шүүдээ. Миний найз Петер Хаукинсд хаягласан байна. Харин нөгөөх нь" гээд захидлыг нээн уншиж үзэх тэр үед түүний царайнд өнөөх аймшигтай харанхуй өнгө аяс үзэгдэх нь тэр. Тэгээд, "Энд үнэхээр муухай булай зүйлсийн талаар бичиж. Нөхөрлөл болон найрсаг зангийн эсрэг чиглэсэн тун зохисгүй зүйлс байна. Гэхдээ, энэ бүхэн бидэнд ямар хамаа байнаа." гэж хэлээд Минад зориулан бичсэн хоёрдахь захидлыг минь дугтуйных нь хамтаар дэнгийн гэрэлний галд шатааж орхив.
   Тэгээд тэр цааш нь, "Харин Хаукинсд бичсэн захидлыг чинь би дамжуулж өгч болох юм, нэгэнт л чинийхээс хойш. Харин чиний захидал гэдэг миний хувьд тун эрхэм зүйл гэж мэд. Тэгэхээр, намайг уучлаарай найз минь, санамсаргүй би лацыг нь эвдэж орхилоо. Татгалзахгүй гэвэл дахиад лацдахыг хүсье." гэж хэлээд эелдэгхэн гэгч нь ёслоод, надад цоо шинэхэн дугтуйг гардуулав.
   Би юу ч хэлсэнгүй, чимээгүй гэгч нь захидлыг бэлэн болгоод түүнд буцаан өглөө. Харин түүнийг өрөөнөөс минь гарсны дараахан хаалганы нүхрүү түлхүүр орж аяархан гэгч нь эргэхийг сонссон юм. Харин минутын дараа би хаалганы дэргэд очоод түүнийг түлхэж үзвэл, яг л тааварлаж байсан шиг минь түгжээтэй байлаа.
   Удалгүй нэг эсвэл хоёр цагийн дараагаар гүнтэн дуу чимээ гаргалгүй өрөөнд минь орж ирээд намайг сэрээв. Энэ үед би буйдан дээр зүүрмэглэсэн байсан бөгөөд тэр их л баяртай нь аргагүй өнгөөр, "Тэгэхээр, залуу найз минь чи их ядаржээ дээ, янз нь? Орондоо ордоо. Тэгвэл илүү сайхан амарч авна байх. Өнөөдөр үдэш би их завгүй байгаа тул ярилцаж чадахгүй нь даанч тусгүй хэрэг. За сайхан амрахыг ерөөе." гэж хэлэв.
   Харин би унтлагын өрөөндөө явж ороод орондоо орлоо. Хачирхалтай нь тэр шөнө би юу ч зүүдлэлгүй, үнэхээр тайван унтаж амарсныг хэлэх байна.

5-р сарын 31.

Өнөөдөр өглөө би халаасандаа мөн цүнхэндээ авч явсан хэсэг цаас болоод дугтуйнуудаа ашиглаад дахиад нэг захидал бичихээр шийдлээ. Магадгүй ахиад надад боломж олдох ч юм бил үү. Гэтэл яасан гэж санана! Бас нэгэн гэнэтийн бэлэг намайг угтах нь тэрдээ.
   Надад байсан бүх цааснууд алга болжээ. Тэдэн дунд миний тэмдэглэлүүд, санамж бичгүүд, төмөр зам болоод аялалтай холбоотой баримт бичгүүд, томилолтын хуудас, үнэмлэх, пасспорт гээд нэг ёсондоо л шилтгээнээс гарсны дараагаар хэрэг болох зүйлс цөм байсан шүүдээ. Гэтэл бүгд алга болжээ! Тэгээд өлгүүрт хийсэн чемоданаа санаж очиж шалгатал бас байдаггүй шүү!
   Миний энд ирэхдээ өмсч ирсэн хүрэм, борооны цув бас алга болсон байлаа. Эрээд эрээд би олсонгүй. Маргаан байхгүй гүнтэнгийн хийж буй башир аргуудын нэг нь байх ...

6-р сарын 17.

Өнөө өглөө би хийх зүйлгүй дэмий л духаа алгадан, орон дээрээ хэвтэж байтал гадаа чулуун зам дээр тэрэгний дуу, морьдын тах болон ташуурын дууны хамтаар сонсогдож шилтгээнд сүйх тэрэг хүрч ирэх нь дуулдлаа. Намайг баяр хөөр эзэмдэж, цонхруу би яаран очвол найман агт адууг хөллөсөн хоёр ч сүйх тэрэг ирсэн байв. Тэднийг өргөн малгай духдуулсан, том аралтай тэлээгээр өмдөө бүсэлж, савхин гутал өмссөн Словакууд жолоодож ирсэн байв. Гартаа тэд урт гэгч нь саваануудыг барьжээ. Би хаалгаруу ухасхийлээ, магадгүй төв танхимд амжиж очиж чадвал магадгүй тэдэнтэй зөрөөд хаалгаар би оргож чадах ч юм билүү. Гэтэл ахиад л! Өрөөний минь хаалга түгжээтэй байх нь тэр.
   Тэгээд би цонхон дээр очоод орилж гарлаа. Тэд яг л тэнэг юм шиг надруу харж байх хооронд тэрэгнээс өнөөх золигийн Цыгань залуу гараад ирдэг юм байна. Тэгээд цонхруу минь тэд зааж, ямар нэгэн зүйл хэллээ. Үүний дараагаар тэд намайг шоололдон хөхрөлдөв.
   Үүнээс хойш яаж ч орилж хашгираад, тэднийг хараан зүхэж, элдвээр дуудаад ч намайг тэд нэг нүдээрээ ч тоож харсангүй. Морь тэрэгнүүдээс тэд шилтгээний дэргэд том хайрцагнуудыг буулгаж тавиад эргээд ирсэн газарруугаа хөдлөхийг завдав.
   Ачаа бараагаа тэд эдлэн газрын том талбайн нэг буланд тавьсан байлаа. Тэгээд Цыганчууд тэдэнд мөнгө өгч буй бололтой гарт нь ямар нэгэн зүйл атгуулсны дараагаар тэд яаралгүйхэн шиг морьд дээрээ хүрч очив. Удалгүй Словак эрс морьдоо ташуурдаж, удсан ч үгүй тэрэгний дугуй, морьдын тахны чимээний хамтаар алслагдсаар, эцэстээ сонсогдохоо болив.

6-р сарын 24.

Өнгөрсөн үдэш гүнтэн намайг эрт орхин гарлаа шүү. Энэ завшааныг ашиглаад би өргөн чулуун шатаар хурдалж, өмнө зүгрүү харсан цонхоор доош ширтлээ. Гүнтэнг олж хар магадгүй гэж, мөн түүнийг чухам юу хийж байгааг нь мэдэх гэсэндээ л тэр тэр шүүдээ. Цыганиуд шилтгээний талбайд байсан хэвээр байх агаад ямар нэгэн зүйлийг хийгээд тэд учиргүй завгүй байгаа харагдав. Тэндээс мөн алх дөш хийгээд хүрз жоотууны чимээ дуулдана. Юу ч байлаа гэсэн маргаан байхгүй сайн сайхан зүйл биш гэдэг нь лавтай.
      Харин би өнөөх цонхоор хагас цаг хиртэй харж зогссоны эцэст гүнтэнг өрөөнийх нь цонхоор сая нэг олж харсан юм. Ингээд би болгоомжтой гэгч нь цонхны чулуун хүрээний цаагуур ороод болж буй үйл явдал бүхнийг чимээгүйхэн ажиглаж зогслоо. Бас ахиад л гүнтэн надад гэнэтийн бэлэг барих нь тэрдээ! Тэр шинэ хувцас өмссөн байлаа, тэгээд мөрөн дээрээ өнөөх бүсгүйчүүдийн аваад явдагтай адилхан шуудайг тэгнэн барьжээ. Гэвч харин хувцасны тухайд яривал тэр миний хослолыг, бүр миний хүрмийг өмссөн байв! Түүний энэхүү хорон зэвүүн төлөвлөгөө чухам юу юм бол, тосгоныхон, суурин гацааны иргэдийн дунд намайг гишгэх газаргүй болгох гэсэн нь тэр гэж үү!?
    Түүний энэ бүх үйлдэл нь миний уурыг маш их хүргэж байлаа. Жинхэнэ хоригдол ч гэсэн хууль ёсны дагуу эрхээ эдэлж, хуулийн хамгаалалтан дор амь зуудаг биш бил үү? Гэтэл одоо би энд хоригдохын дээр шилтгээнээс гадна ертөнцөд эрэн сурвалжилагдах болж таарч байна уу?
    Тэгээд би түүнийг эргэж ирэх хүртэл нь цонхны дэргэд хүлээж зогсохоор шийдэв.  Удалгүй сарны гэрэлд нүүгэлтсэн хар дүрс тодрон гарч ирэх нь шөнийн тансар хилэн тэнгэрт тодхон үзэгдэв. Яг л нэг бөөн тоос бужигнаад, хоорондоо нийлж мөн эргэн сарних мэт алсаас харагдаж байлаа. Харин би тэвчээртэй гэгч нь тэднийг ойртохыг хүлээж, хананы цаанаас ажиглаж байсан юм.
    Тэгтэл гэнэт алсад нохдын хуцаж улих чимээ цуурайтаж намайг цочоож орхив. Тэдгээр чимээ миний эндээс харагдахгүй газраас дуулдаж байв. Хачирхалтай нь өнөөх нүүгэлтсэн хар тоосонцорыг ойртох тусам чихэнд чимэггүй өнөөх дуу чимээ дагаад тодорч байсан нь сонирхолтой. Төрөлх зөн совингоороо би өөрийгөө энэ зүйл яавч сайн зүйл биш болохыг нь мэдэрч байлаа. Гэвч тэдний учир битүүлэг дуудлаганд би автаж, мөн ховсдуулж эхлэх нь тэр.
     Нүүгэлдсэн хар үүлс ойртсоор бас ойртсоор л. Сарны туяаг тэд халхалж, наашаа улам бүр ойртсоор л байлаа. Нааш дөхөх тусам тэнгэрийг тэд нилэнхүйд нь бүрхэж, зэрвэс харвал эгээ л хий үзэгдлийн мэт дүрсийг үүсгэх нь хачин гэж жигтэйхэн! Гэнэтхэн би сэхээ орж, аймшигтай тэр дүр зураглалыг үзээд дуу алдан цонхноос холдлоо.
     Сарьсан багваахайнууд нэгдэн нийлж, хүн дүрсэнд орон хувилаад өнөөх намайг сүйд хийх дөхдөг гурван эмэгтэй тэдний дундаас тодрон гарч ирэх нь үнэхээр аймшигтай!
     Харин удалгүй би өөрийн өрөөний зүг хар хурдаараа зугтааж байгаагаа анзаарсан юм. Аз болоход харанхуй хонгилыг дэнгийн гал гэрэлтүүлж байсан нь айдсыг минь бага ч атугай нимгэлж байсныг хэлье.
    Удалгүй хэн нэгний орилох дуун хонгилын гүнээс гарах шиг болов. Худал эсвэл үнэн сонссон эсэхдээ эргэлзэж байтал өнөөх чимээ эргээд нам гүм болох шиг ... энэ бүхнийг залгуулаад орчны анирыг эвдэх ямар ч дуу шуугиангүй хэтэрхий нам гүм байдал ноёлсон нь намайг зовоож эхэллээ.
   Хэсэг хугацаа өнгөрөхөд цонхон дор минь эмэгтэй хүний ихэр татан уйлах чимээ сонсогдов. Тэгээд би цонхны салхивчаар доош өнгийж, сараалжин төмөрний завсраар гадагш харахад үсээ сул задгай тавьсан нэгэн эмэгтэй хоёр гараа цээжиндээ зөрүүлж бариад чулуун хашааны дэргэдүүр уйлж явах нь тодхон харагдав. Цөхөрч гүйцсэн бололтой хөөрхий тэр бүсгүй тэгээд хүйтэн чулуун ханыг налаад газарт ойчоод өглөө. Тэгснээ тэр тэнгэр өөд харахдаа цонхоор цухуйх миний царайг олоод харчихав. Харин тэр эмэгтэйн заналтай нь аргагүй дуугаар 'Муу мангас минь чи миний хүүхдийг буцааж өг!' хэмээн бархирч байсан ба золгүй тэр эмэгтэйн орилох дуу нь үнэхээр тэсвэрлэхийн аргагүй байсныг хэлэх байна!
    Өвдгөн дээрээ тэр сөхрөөд хоёр гараа дээш өргөж элдвийн зүйлсийг амандаа бувтнаж, цурхиран уйлах тэр мөчид яг л зүрхийг минь хутгаар зүсэх шиг болж билээ. Үсээ зулгааж, цээжээ балбах тэр эмэгтэй хамаг л итгэл найдвараа гээж, бүрмөсөн өөртөө бууж өгжээ. Түүнийг урагш алхаж шилтгээнрүү ойртох үед түүнийг би харах боломжгүй болсон авч төдий л удалгүй тэртээ доор шилтгээний том хаалгыг нүцгэн гараар нүдэх чимээ дуулдлаа. Ингэлээ гээд гүнтэн түүнд хаалга тайлж өгнө гэж үү?
    Яг энэ үед ордны хаа нэгтээгээс, аль нэгэн өндөр цамхгийн орой дээрээс гүнгийн хүйтэн зэвүүн өнгөөр исгэрэх нь сонсогдох шиг болов. Яг л үүнийг гэрчлэх гэсэн мэт, яг л түүнд хариу өгч буй гэлтэй алсаас улих чонын улиан сонсогдлоо! Сонссон зүйлдээ би итгэж удахгүй болох зүйлсийг амьсгаа даран хүлээж зогстол зэрлэг чонын сүрэг эдлэн газрын өргөн талбайд өөрсдийн биеэр залрах нь тэр дээ!
    Нэг л мэдэхэд бүсгүйн уйлах дуун чимээгүй болж, харин чонон сүргийн улиан алслагдан холдож эхэллээ.
    Уг эмэгтэйн өмнөөс би харамссангүй. Хүүхэд нь одоо үгүй болсон тул амьдрах нь түүнд утга учиргүй санагдаа биздээ.
    Гэвч би юу хийж чадах билээ? Мөн одоо би юу хийх вэ? Энэ аймшигтай хийгээд муу ёрын шөнийг бас хэрхэн давж өнгөрүүлэх билээ? Би хэлж үнэхээр мэдэхгүй юм.

6-р сарын 25.

Бүхэл шөнийг тарчлан шаналж өнгөрүүлсний эцэст өглөөний нарны туяаг олж харна гэдэг ямар баяртай үйл явдал болохыг ер төсөөлөх хүн бий болов уу? Нар дээр хөөрч, өтгөн шугуйн дээгүүр тэр хөөрсөөр харанхуй шилтгээний хүйтэн цонхыг нэвт гийгүүлэх тэр мөчид зүрх сэтгэлийг минь хичнээн ихээр бүлээцүүлж байсныг минь мөн төсөөлөх гээд үз л дээ!
   Зориг тэнхээ орсон дээрээ би өнөөдөр л ямар нэгэн зүйлийг төлөвлөхгүй бол болохгүй нь! Миний илгээсэн, хэтэрхий хуучирсан захидлуудын эхнийх нь урьд шөнө эзэндээ очсон байх ёстой, хэрэв тэд илгээгдсэн бол шүүдээ. Эдгээр захианууд намайг амьд мэнд явааг, газрын хөрсөн дээр эсэн мэнд байгааг илчлэх магадгүй цорын ганц баримт болж үлдээ биздээ, хөөрхий.
   Харин би ийнхүү бодлогоширч, цагаа дэмий үрэх хэрэг юу байна. Ямар нэгэн зүйл хийх хэрэгтэй гэж шийдэв.
   Ер нь бодоод байхад, өдрийн цагаар би гүнтэнг олж харж байснаа санахгүй юм. Арай тэр бусдыг сэрж байхад орондоо орж, харин бусдыг нойрсохоор хэвтэх үед сэрдэг юм биш биз? Түүнийг өмнө нь цонхоор олон удаа харж байсан, харин яагаад би цонхоор орох аргыг сэдэж олоогүй юм бол? Энэ төлөвлөгөө маань маш аюултай бас осолтой боловч миний хувьд одоо бол яахаас ч буцахгүй, юу ч хийхээс сийхгүй эгзэгтэй үе ирээд байна. Нэг л амьдрахаас хойш, үзээд алдах хэрэгтэй, эрсдэлтэй ч гэлээ туршаад нэг үзье! Гэгээн дарь эх минь, надад та туслаарай! Хэрэв би бүтэлгүйтвэл ... ямартай ч, урьдчилаад салах ёс гүйцэтгье, баяртай миний Мина. Баяртай анд найзууд минь, нөхөд минь. Баяртай бүгдээрээ. баяртай. Бас дахин баяртай Мина минь!
 
Энэ өдрийн орой нь.

Аз болоход би эсэн мэнд өрөөндөө эргэж ирлээ! Тэнгэр бурхан минь танд би талархаад баршгүй нь! Харин одоо тэндээс олж харсан зүйлсээ эхнээс нь эхлээд нэг бүрчлэн сийрүүлэх минь ... Зүрх минь итгэл зоригоор буцалж, юу ч хийхээс буцахгүй болсон тэр үеийг ашиглаад би өмнө зүгрүү харсан шилтгээний цонхоор авирч гарлаа. Дүнсгэр энэ харшийн чулуун хана туурганууд он цагийн эрхэнд элэгдээд, зарим нэг нь эх биенээсээ салж ойчжээ. Хий гишгэж гэнэ алдахгүйн тулд би гутлаа тайлж хөл нүцгэн явав. Харин доош өнгийж харахад толгой минь эргэж, дотор минь муухай оргиж байлаа. Тэгээд хэрвээ би нэг л хальтрах юм бол ёроолгүй нүх шиг харанхуй тэр ангал хавцалруу унахаар байв. Би доош харахгүйг хичээж, гүнзгий гэгч нь амьсгаа аваад гүнгийн тасалгааны цонхыг сайн мэдэхийн хувиар эргэлзэж тээнэгэлзэлгүйгээр шуудхан тийш хөдөлж эхлэв. Чулуун ирмэгээр би алхсаар, бас алхсаар л, удалгүй би гүнгийн өрөөний цонхонд ойртож ирлээ, тэгээд түүний цонхны тавцан дээр хөл тавиад дотогш орох үедээ би чулуун ирмэг дээгүүр алхаж байхаасаа илүүтэй ихээр сандран айж байсан юм. Тэгээд хөшгийг нь ярж үзэхэд, аз болоход тасалгаа хоосон байв! Харин өрөөн дотор бараг л эзэнгүй байдаг боловуу гэмээр хамаг л тавилга хэрэгслүүд нь тоосонд дарагдаж, аалзны торонд далдлагджээ. Хамгийн түрүүнд би ямар нэгэн түлхүүр олох найдлага тээсээр өрөөн доторхыг шалгасан боловч эрээд, эрээд юуг ч олж чадсангүй. Гэвч тэндээс би юуг олсон гэж санана! Тасалгааны буланд Ромын, Британы, Австрийн, Унгар бас Грек, Туркын гээд л бүх л төрлийн мөнгөн тэмдэгт, алтан гулдмайнууд овоолоостой байж байлаа! Мөн л гар хүрэлгүй удсан болов уу гэмээр тоос шороонд дарагдаж орхижээ. Хамгийн хачирхалтай зүйл нь юу вэ гэвэл багадаа л гэхэд 300 жилээс дээшгүй урт настай байх аж. Бас тэнд зүсэн зүйлийн алт мөнгөн эдлэлүүд, эрднийн чимэг зүүлтнүүд өрөөстэй байв. Мөн л их эртний хийцтэй юм гээч!
   Тасалгааны нөгөө талын буланд хаалга байхыг би олж үзэв. Нэгэнт ямар нэгэн түлхүүр эрээд олж чадаагүйгээс хойш хэдий итгэлгүй байсан ч эргэлзүйлгээр хаалгаруу очоод бариулыг нь эргүүлж үзлээ. Энэ удаад аз миний талд байдаг байгаа! Харин хаалга хүйтэн чулуун хонгилруу харан нээгдсэн юм.
   Шилтгээний хуучин тоосгонууд, модон хаалган дахь түлхүүрийн нүхээр л тусах гэрлийг эс тооцвол хонгил бүхэлдээ харанхуй байх агаад бүдэрч унахгүйн тулд би урдах замаа анхааралтай гэгч нь харж явав. Цаашлах тусам өмхий үнэр ханхийж, үзэгдэх орчин улам харанхуй болж ирлээ. Эцэстээ энэ бүхэн үнэхээр тэсвэрлэхийн аргагүй болж эхэлсэн шүү. Тэгж явсаар би хонгилын төгсгөлд ирж, хүнд модон хаалгыг цааш түлхэснээр хуучны цагийн ариун ёслолын танхим сүндэрлэж асан балгасанд явж оров. Гэхдээ сайн ажвал мөргөлийн танхим гэхээсээ илүү булшны газар шиг юм. Цоорхой дээврийн нүхээр тусах нарны туяа орчныг харах боломжийг надад олгож байлаа. Харин тэнд, газрын гүнрүү гүнзгий гэгч нь ухсан нүх байхыг би олж үзэв. Шороо хаягдлуудыг нь тэгээд модон хайрцганд хийж өржээ. Маргаан байхгүй Словакчуудын авчирсан хайрцаг гэдэг нь тодорхой.
  Тэнд хэн ч байхгүйг, мөн өөртөө олдсон энэ боломжийг би ашиглаад уг газрын инч бүрийг нь нэгжин шалгаж үзэхээр шийдлээ. Эцэстээ би тэндхийн бүх нүс сүвийг шалгасны эцэст газрын гүний харанхуй тэр нүхрүү орохоор сэтгэл шулуудсан юм. Гэвч тэнд хуучин авснууд бас нойтон шорооноос өөр юу ч байсангүй. Миний тоолсноор бол тэнд шинэхэн шороогоор дүүргэсэн 50 орчим хайрцаг өрөөстэй байлаа. Харин тэдгээр хайрцагнуудыг шалгаж яваад намайг юу олсон гэж санана! гүнтэнг!
   Тэрний үхсэн эсвэл унтаж байгааг нь би хараад ялгаж чадсангүй. Зовхи нь нээлттэй, нүд нь ширтээстэй байх авч хувхай цагаан царай нь түүнийг амьд гэдгийг нь гэрчлэх мэт хацар нь улаа бутран байлаа. Уруул нь мөн урьдын адил цус шиг улаан хэвээрээ байх бөгөөд ямар нэгэн хөдөлгөөн, ямар нэгэн амьсгал, ямар нэгэн зүрхний цохилтыг би мэдэрсэнгүй!
   Түүний дээгүүр би тонгойн харж, эцэстээ бүр түүнийг амьд гэдгийг гэрчлэх ямар нэгэн баталгаа олох гээд барсангүй. Гэхдээ л гүнтэн тэнд хэвтээд удаагүй гэдэг нь тодорхой байлаа. Хэдий тэр ухаангүй мэт боловч нээлттэй нүднээс нь яагаад ч юм өш хонзонгийн дөл мэдрэгдэх шиг болж билээ. Тийм ч учраас гүнгийн халаасыг ухах гэснээ би зүрхэлсэнгүй. Тэгээд түргэхэн гэгч нь өөрийн ул мөрийг би баллаж орхиод, тэр газраас явсансан. Удалгүй гүнгийн өрөөний цонхоор гадагш авиран гарч, шилтгээний ханыг дагаж цааш явсаар унтлагын өрөөндөө хүрч ирсэн нь энэ юм. Тэгээд би амьсгаагаа дарж ядан орон дээрээ хэвтэхдээ түрүүний бүх хачирхалтай үйл явдлуудыг эргэцүүлэхийг хичээж байсан юм.
 
6-р сарын 29.

Өнөөдөр бол миний сүүлчийн захидал дээр хаяглагдсан тэр өдөр билээ. Харин гүнтэнгийн хувьд мөн л түүнийг өрөөнийхөө цонхоор гарч шилтгээний ханыг даган гүрвэл шиг буухыг нь би харлаа. Бас л миний хослол, хүрэм хоёрыг тэр өмсжээ. Хэрэв болдогсон бол яг ингээд явж байхад нь буудаад унагахсан! Гэвч ямар ч хүйтэн зэвсэг байлаа гээд түүнд нөлөөлөхгүй байх гэж бас эмээх юм. Энэ удаад Түүнийг эргэн ирэхийг нь би хүлээсэнгүй. Гэвч түүний эзгүйд өнөөх шулмын бүсгүйчүүд над дээр айлчлан ирэхвий гэдгээс маш их айж байлаа. Тэгээд би номын санруугаа эргэн орж унтах хүртлээ элдвийн зүйлсийг уншиж суув.
   Гүнтэн намайг сэрээлээ. Тэгээд тэр, 'Маргааш найз минь, бидний салах өдөр. Чи үзэсгэлэнт Англи оронруугаа явах болно. Харин би эндээ үлдээд зарим нэг ажлаа хийж дуусгах хэрэгтэй байна. Магадгүй бид хэзээ ч эргэн уулзахгүй байх. Захидлуудыг чинь би илгээчихсэн, одоо хүрэх ёстой эзэд дээрээ нэгэнт очоо биз. Маргааш би эзэнгүй байж мэдэх юм, гэвч чамайг эндээс явах тал дээр бүх зүйлийг хангасан тул санаа зовних хэрэггүй. Маргааш өглөө эндэх ажлаа хийж гүйцээхээр Цыганууд ирэх ёстой. Словакчууд ч бас хамт ирнэ. Тэгээд тэднийг явсны дараагаар миний сүйх тэрэг эндээс чамайг Боргогийн гарамруу хүргэж өгөх ба тэндээс та Буковиногоос Биштрицрүү хүрэх тэргэнд суух бүрэн боломжтой. Энд, Дракулагийн шилтгээнд, чиний талаар илүү ихийг мэдэж авсан ч болоосой доо.' гэж хэллээ.
  Түүний эелдэг бөгөөд уриалгахан эдгээр үгэнд нь би нэг л итгэж өгсөнгүй. Харин би түүнийг сэжиглэж байсан бөгөөд,
  'Яагаад би өнөө орой явж болохгүй гэж?' гэж асуулаа.
  'Учир нь, залуу эрхэм минь, миний хөсөг морьд, сүйх тэрэг өөр ажлаар явсан байгаа.'
  'Гэхдээ би хоёр хөлөөрөө алхаад явчихаж дөнгөнө шүүдээ. Тэгэхдээ ч дуртай байх болно.'
  Тэр инээмсэглэлээ. Бүр маш эелдэгхэн хийгээд гэмгүй гэхэд дэндүү гэмгүй гэмээр тэр инээмсэглэлийн ард асар муухай хорон санаа нуугдаж байгаа гэдгийг нь би бүр гадарлаад байлаа. Тэгээд тэр,
  'Харин таны ачаа тээш яах болж байна?' гэлээ.
  'Одоо надад хамаагүйэ. Татгалзахгүй бол дараагаар нь миний араас илгээчихгүй юу.' гэж би хариулав.
  Гүнтэн босч зогсоод их л найрсгаар ингэж хэлэв, би бүр гайхсандаа нүдээ нухаж үзмээр санагдсан шүү. Энэ бүхэн үнэхээр үнэмшилтэй байсан юм. 'Англи хүн чи миний сэтгэлийг хөдөлгөж чадсан шүү. Бояар бидний дунд 'Ирснийг угтаж ав, явагсдыг үдэж явуул' гэх уламжлал байдаг юм. Нааш ир намайг дагаад яв залуу найз минь. Нэгэнт чи ингэж шийдсэн бол надад чамайг хориглох шалтгаан гэж алга. Гэвч чамаас салахдаа харамсалтай л байна. Нааш ир!' гэж хэлээд тэр намайг дагуулж явлаа. Тэгээд өргөн чулуун шатаар доош бууж, анх энэ шилтгээнд орж ирэхдээ хөл тавьсан төв ёслолын танхимд хүргэж ирлээ. Тэгээд тэр 'Харк!' гэж хэлэхэд алсад чонын улиан дуулдах нь тэр! Гүнтэнг тэгээд гараа нааш цаана хөдөлгөхөд тэдгээрийн чонон сүргийн улиан яг л симфони оркестр шиг эгшиглэж байлаа. Хэсэг хугацааны дараагаар тэр урагш алхаж, өнөөх шилтгээний төв хаалгаруу дөхөж очоод замган түгжээг нь мулталж, том төмөр гинжнүүдийг нь суллаад, хаалганы түгжээг тайлж орхив.
   Энэ бүхэнд би бүр итгэж чадсангүй. Тэгээд би сэжигтэй харцаар эргүүлж тойруулан хараад ямар нэгэн түлхүүр гүнтэнд байгааг олж харсангүй. Гэвч хаалга онгойх нь тэр!
   Гэтэл хаалга нээгдэхтэй зэрэгцээд зэрлэг чононуудын улих нь тодхон бөгөөд их ойрхон сонсогдов.
   Удалгүй хаалганы цаанаас хурц соёо шүдтэй тэдний улаан хошуу нь мохоо хумстай сарвууных нь хамтаар үзэгдэх нь хичнээн аймшигтай байсан гэж санана! Ийм нөхцөл байдалд гүнгийн эсрэг тэмцэнэ гэдэг даанч тэнэг үйлдэл болох байв. Тэр тусмаа ийм хүчирхэг араатнууд түүний мэдэлд байхад би юу хийж чадах билээ.
   Гэвч хаалга алгуур гэгч нь онгойж, онгорхой завсрыг гүнтэн биеэрээ халхлан зогсов. Энэхэн мөчид би сэхээ авч учиргүй ихээр айж балмагдав. Учир нь, яалт ч байхгүй өлөн зэлмүүн чонын идэш болох нь гэдгээ би зөнгөөрөө мэдэрч байсан юм. Гүнгийн дотор тэр зэргийн хорон санаа байх нь одоо нэгэнтээ гайхалтай зүйл байхаа больжээ, харин би амьсгаагаа аваад эцсийн мөчид, 'Хаалгаа түгжээч! Маргааш өглөөг хүртэл хүлээе гэм!' хэмээн бархирав. Тэгээд итгэл найдвар минь тасарсны баталгаа болж нүднээс урсах нулимсаа би арчаад нүүрээ алгаараа дарлаа.  Харин гүнтэн хүчирхэг гараа ухасхийн урагш сунгаад, тасхийтэл хаалгыг хаах тэр мөчид хаалганы замган түгжээнүүдийн начигнах чимээ танхимаар нэг цуурайтав!
  Аниргүйг үл үргээн, чимээ шуугиангүйхэн шиг бид номын санруу эргэн очлоо. Удалгүй нэгээс хоёр минут өнгөрөхөд унтлагын өрөөнд бид явж орцгоосон байлаа. Хамгийн сүүлд Дракула гүнтэнг харахад хоёр нүд нь улаанаар эргэлдээд, надтай тэр салах ёс үйлдэхдээ тамд шатах Иудас хүртэл бахархмаар инээмсэглэх нь хорсолтой!
  Өрөөндөө ганцаараа суугаад орон дээрээ гарч хэвтэхээс өмнө хаалганы минь гадна хэн нэгний шивнэх нь дуулдах шиг болов. Харин би аяархан гэгч нь гэтэж очоод чих тавин чагнаж үзэв. Чих минь намайгаа хуураагүй л байлтай, үнэхээр би гүнгийн ярихыг нь олж сонсов.
  'Буцацгаа! Холдоцгоо! Цаг чинь болоогүй гэм. Хүлээж үз! Тэвчээртэй бай гэм! Өнөө шөнө бол минийх. Харин маргааш үдэш бол та нарынх!'
  Удалгүй хонгилд бүсгүйчүүдийн айлгүйтэн инээлдэх нь дуулдав. Уурлаж хилэгнэсэндээ би хаалгаа нээж үзвэл, уруул амаа долоосон аймшигтай өнөөх гурван бүсгүйг хонгил дотуур алхаж явахыг нь олж харав. Намайг хараад тэд учиргүй ихээр инээлдсээр хонгилоор цааш холдож одлоо.
  Өрөөндөө би эргэн очоод өвдгөө дэрлэн газарт суухаас өөр зүйлийг хийсэнгүй. Өнө мөнхөд айлчлахаар мөхөл маань надруу ойртож байна гэж үү? Маргааш! Маргааш! Бурхан минь, надад туслаач, мөн надад эрхэм бусдад маань ч мөн адил!

6-р сарын 30-н.

Энэ магадгүй уг тэмдэглэлийн дэвтэр дээр бичиж буй хамгийн сүүлчийн маань үгс болж мэдэх юм. Үхэл над дээр өөрийн биеэр айлчлан ирэхэд бэлэн байгааг минь анзаараасай гэсэн шиг үүр цайхаас өмнөхөн би сэрж орхив.
  Сая л нэг гэгээ орж, өглөө болж байгааг би мэдлээ. Тахиа донгодож эсэн мэнд байгааг минь надад сануулав. Зүрх сэтгэл минь бага ч болов уужрахын зэрэгцээ хаалгаа би нээж орхиод төв танхимын зүг хурдалснаа санаж байна. Хаалга түгжээгүй байлаа, эндээс зугатах гарц өмнө минь нээлттэй байна! Энэ үед зүрх сэтгэл минь учиргүй ихээр догдолж байлаа. Салгалан чичирсэн гараар би хаалганы дэгээг мулталж нүсэр том замган түгжээг нь арагш татлаа.
  Гэвч хаалга хөдөлж өгсөнгүй шүү! Ахиад л цөхрөл намайг эзэмдэв. Татаад л байлаа, татаад л байлаа, эцэс сүүлд нь би хаалганы бариулнаас чанга гэгч нь атгаад сэгсэрч үзлээ. Нүсэр том хаалга дэмий л байрандаа дүнсийн зогсохоос онцын зүйл ер тохиолдсонгүй. Харин түлхүүрний түгжээ цоожтой байгааг төд удалгүй би анзаарсан юм. Маргаан байхгүй гүнтэн энд ирж цоожилсноос зайлахгүй.
  Тэрхэн мөчид ямар ч хамаагүй аргаар хаалганы түлхүүрийг өөрийн болгох гэсэн хүсэл учиргүй ихээр төрж билээ. Тэгээд би өнөөх ханаар дамжаад, гүнгийн тасалгаанд хүрч очихоор шийдсэн юм. Гай таарвал гүнтэн намайг хөнөөх биз, гэвч үхэл гэдэг одоо надад даанч хөнгөхөн мэт санагдах юм. Зогсолтгүйгээр би гүйсээр зүүн зүгийн цонхонд хүрч очлоо. Тэндээс цааш урьдын адил чулуун шилтгээний ханаар дамжин уруудсаар гүнгийн өргөөнд явж очлоо. Яг л миний төсөөлж байсан шиг тэнд хэн ч байсангүй. Түлхүүр ч мөн адил алга байв. Гэвч уул овоо шиг өрсөн алт эрдэнэс байрандаа байж байлаа. Тасалгааны буланд байрлах хаалгаар би гарч, хуучин чулуун шилтгээний элэгдэж муудсан шатаар доош уруудав ... одоо бол би тэрхүү мангасыг хаана үзэж харснаа мэдэх хойно.
  Том хайрцаг мөнөөх л байрандаа байгаа харагдана. Хананд ойрхон тэрхүү хайрцаг энэ удаад таглаатай байлаа. Мөн хэзээ мөдгүй хадагдахаа хүлээх адил хадааснууд дээр нь зоолттой байх аж.
  Аймшигтай түүний биенээс хаалганы түлхүүрийг эрж олохын тулд авсны тагийг нээж аваад арын ханыг нь түшүүлэн газарт тавьсны эцэст яг л миний төсөөлж байсан шиг өнөөх айхавтар дүр зураг өмнө нь тодрон ирэх нь тэр. Өөрийн биеэр тэнд өнөөх гүнтэн маань нойрсч байгаа нь тодхон үзэгдэнэ. Гэвч залуу насных нь цог золбоо сэргээ юу гэлтэй арьс нь туяа дааж гэгээтэй харагдах нь хачин бас нууцлаг. Цагаан үс, хууз сахал хоёр нь хар саарал өнгөтэй болон хувирчээ. Хацар нь дүүрч, цонхигор цагаан арьс нь үл ялиг улаа бутрах ажээ. Урьд урьдынхаасаа илүү улаан харагдах түүний урууланд шинэхэн цусны мөр үлдсэн байсан нь завжаар нь урсч эрүү болоод хүзүүрүү нь дуссан байх нь бие жихүүцүүлэм юм. Дэнгийн бүдэг гэрэлд, харанхуй нүхний хар ёроолд ч гэсэн үхээрийн хоёр нүд нь тод харагдахын зэрэгцээ авсны дотор тал ч мөн адил цус болсон байсан нь хачин хэрэг. Ханаж цадахыг мэддэггүй хачин энэ амьтан хахаж цадсан байртай хэвтэх нь бүр ч хорсолтой.
   Доош тонгойн түүний биед хүрэх үед хамаг бие маань зарсхийв. Түүний биед хүрэх тоолонд хамаг биений минь цус царцах шиг болж байсан ч эрлээ би цааш үргэлжлүүлсээр л байлаа, эс бөгөөс маргаан байхгүй эндээ би үүрд үлдэж хоцрох болно. Магадгүй миний бие энэ үдэш өнөөх шулмын хатагтай нарын зоог болох ч юм билүү, хэн мэдлээ. Харин түлхүүр байгаа ямар ч ул мөрийг би олж чадсангүй. Хэсэг зуур азнаад гүнрүү би эргэж харлаа. Ханаж цадсан түүний нүүрэнд ёжилж буй гэлтэй ёрын инээмсэглэл тодрохыг хараад уур хилэнгийн гал минь буцалж эхэллээ. Энэ зэрлэг амьтанд би туслаад Лондонруу нүүлгэх гэж байсан юм шүүдээ, хэрэв тэгээд тэнд очсон бол хэдэн сая хүний дунд хэдэн зууны туршид цусанд улайрах хүслээ хангаж явах байсныг хэн мэдэхэв. Хөөрхий ардын дунд хэдэн ч хөнөөлт хамтрагчидтай болоод хүрээгээ хаа хүртэл тэлэх байсан бол, бүү мэд.
  Энэ бүх бодол минь миний уурыг маш их хүргэж байлаа. Тэрхэн мөчид адгийн энэ араатныг алаг дэлхийн хөрснөөс арчиж хаях гэсэн хүсэл минь хосгүй ихээр оволзож ирснийг хэлэх байна. Гарт минь, мөн биенд маань зэвсэг хийчихээр зүйл байсангүй. Харин хайрцгийг шороогоор дүүргэж асан ажилчдын орхиж явсан хүрз хараанд минь өртөх нь тэр. Түүнийг аваад би өндөр гэгч нь далайж байгаад үзлийн муухай царайн дундуур нь буулгаж орхив! Энэ мөчид гүнгийн толгой надруу эргэж, хоёр харц нь над дээр туслаа. Ёрын муухай хоёр нүд ёлтойн байрандаа хөдлөлгүй зогсох аж. Харин түүний зэтгэрийн царай гарт минь байх хүрзний ирэнд ойн харагдах аж. Гэвч түүний духан дээр ердөө л өчүүхэн жаахан шалбархайг үлдээжээ. Атгаж байсан хүрз маань гарнаас минь мултран уналаа. Унахдаа хананд түшүүлж тавьсан байсан авсны тагийг цохисноор хайрцагны таг тавхийн унаж үзэшгүй түүний төрхийг нүднээс минь далдалж орхив.
  Дараагийн маань алхам юу байх билээ? Уураг тархи минь түмэн бодолд дарагдаад эгээтэй л шатах нь халаг болж байсан гээч! Энэ мөчид мухардал, цөхрөл намайг бүрэн эзэмдлээ. Харин тэрхэн мөчид алс хаа нэгтээгээс хоолой нийлүүлэн уянгалах чимээг олж сонсох нь харанхуй хонгилын үзүүрт гэрэл асаах шиг л болов! Тэдний дуутай зэрэгцээд тэрэгний дугуй чахран эргэлдэж, ташуур тас нясхийх нь алсаас дуулдана. Гүнгийн ярьж асан өнөөх Цыган болоод
Словакчууд энд иржээ. Дракула гүнгийн биеийг далдалсан өнөөх хайрцгийг би эцсийн удаагаа харж аваад гүнгийн тасалгааруу хурдаллаа. Учир нь төв танхимын хаалга нээгдсэн байх ёстой! Гүйх замдаа чих тавин чагнавал, ямар нэгэн хаалгаруу түлхүүр орж, түгжээ цоож тайлагдаж буй чимээг олж сонсов. Маргаан байхгүй энд өөр гарц байдаг байх нь, аль эсвэл түгжээтэй хаалгануудад нэвтрэх түлхүүр өөр хэн нэгэнд байдаг байж таарах нь!
  Төд удалгүй дуу шуугиан шилтгээний танхимаар нэг хадаж, олон хүний хөлийн чимээтэй зэрэгцээд ордны хуучин хонгилоор цуурайтаж эхлэхэд онгорхой хаалга олно хэмээн горьдлого найдвар тээсээр би харанхуй нүхний хар мухараас тэнхээ мэдэн гүйж гарлаа. Гэвч хүчтэй салхи өөдөөс минь үлээж, өмнө минь байсан хаалгыг тоос татуулан хааж орхив. Гүйж очоод би онгойлгохыг завдаж, хичнээн боловч татсан ч гэлээ одоо нэгэнтээ оройтжээ, ахиад л би хоригдол болох нь тэр! Түүгээр үл барам мөхөл минь улам бүр ойртсоор л байна. Хором мөч бүрээр тэр надруу ойртсоор байна.
  Энэ бүгдийг бичиж тэмдэглэж байх зуур миний дээр олон хүний хөлийн чимээ дуулдаж, шороогоор дүүргэсэн хайрцагнуудыг тэд ийш тийш нь зөөх нь тодхон сонсогдоно. Алхны дуу тэндээс мөн гарч байна. Хайрцгийг хадаж байгаагаас зайлахгүй. Яг одоо чихэнд минь миний дээрх танхим хонгилуудаар хүнд хөнгөн хөлийн чимээнүүд нааш цааш холхилдох нь сонсогдсон хэвээр л байна.
  Хаалга түгжигдлээ. Гинжний жингэнэх чимээ араас нь дуулдлаа. Цоожны нүхэнд түлхүүр орж эргэх чимээ удалгүй цуурайтлаа. Тэгтэл бас нэгэн хаалга нээгдэж, нээгдсэнийхээ дараагаар дахин хаагдах нь сонсогдов. Түлхүүр бас цоож. Би тэднийг сонсож байна.
  Ай даа! Шилтгээний гадна, чулуун зам дагуу дугуй тэрэгний дуу ташуурын чимээтэй хослоод дуу дуугаа авалцах Цыгануудын хамтаар алсад замхран одлоо.
  Харин би гэдэг хүн энэ шилтгээнд цор ганцаархнаа, өнөөх айхтар хүүхнүүдийн хамт үлдэж хоцорлоо гэж үү!
  Би тэдэнтэй хамт үлдэж яасан ч болохгүй. Би эндээс гарах ёстой! Юутай ч хэрэг болж мэдэх учраас, гүнгийн алтнуудаас авч яагаад болохгүй гэж. Ямар ч байсан энэ аймшигтай газраас явах хэрэгтэй!
  Тэгээд би гэртээ харих болно! Хамгийн түрүүнд таарсан, хамгийн хурдан галт тэргээр би гэртээ харих болно! Хараал идэгдсэн энэ газраас, албин чөтгөр хийгээд түүний хамсаатнуудын оромж болсон нүгэлт энэ нутгаас явах болно!
  Ядаж л бурхан тэнгэрийн шийтгэл мангасуудаар дүүрсэн энэ хавцалт хөндийгөөс хамаагүй дээрсэн. Ядаж л эцсийн мөчийг хүртэл эр хүн шиг байсаар хорвоог орхих минь. Баяртай бүгдээрээ, хагацая даа Мина минь!

'Метро 2033' . (8-р бүлэг.)

8-р Бүлэг : 4-дэх Рэйх.

Найрсаг ардын дунд гэнэтхэн буун дуу хадаж, аниргүйг эвдэж аймшигтай чимээ гарахад, эмэгтэй хүний цангинасан хашгирааны хамтаар автомат буу тачигнаж эхэллээ. Мухлагийн махлаг эзэн мөн зүгээр суусангүй, ширээн дороосоо жижиг буугаа гаргаж ирээд майхны үүдээр гарч оджээ. Харин архи нь гарсан Артём үүргэвчээ түргэн гэгч нь үүрээд мухлагийн эзний араас ухасхийсэн байна. Мэдээж хэрэг тэрбээр шинэхэн Клашников буугаа цээжнийхээ өмнө гаргаж бариад аюулгүйн түгжээнээс нь мулталсан байсан юм. Гэвч тэрхэн мөчид төлбөрөө төлөх гэж тэгтлээ их яарсандаа Артём өөртөө харамсч эхэлжээ, үгүй бол үймээн самууныг ашиглаад сэмхэн гэгч нь гарч одох боломж түүнд байлаа шүү дээ. Ганцхан хоногийн дотор ийнхүү зарлагадаж орхисон 18 сум нь хожмын нэгэн өдөр мань эрд их л хэрэг болох байсан байхдаа ...
   Өртөөнд өрнөж эхэлсэн үймээн самуун өндөр тавцангийн дээд хэсгээс, өргөн шатны дээхэн талаас залуу хүүгийн нүднээ төвөггүйхэн харагдах агаад айж сандралдан ухаан мэдрэлээ алдаж, амь амиа аварч, үхлээс эсэн мэнд мултрах гэсэн үй олон хүмүүсийг сөрөн гүйж байхдаа Артём зөв зүйл хийж буй эсэхээ өөрөөсөө асууж явав гэнэ. Гэвч угийн сониуч зан нь түүнийг урагш түлхэж байсныг залуу хүү өөрөө гадарлаа болов уу?
   Төмөр замыг тэгнэж амьгүй болсон цогцоснууд энд тэндгүй хөглөржээ. Мөн золгүй тэдний ихэнх нь савхин хүрэм өмссөн байсан нь сонирхолтой. Харин хүлээлгийн тавцангийн шалан дээр нүүрээрээ газарт харж унасан эмэгтэй хүний цогцос хэвтэж байсныг анзаарч харах сөхөө хэн бүхэнд байсангүй. Хөл доор нь өтгөн улаан цус тунарч байсныг олж үзээд залуу хүү аль болох доош харахгүй гэсэндээ эмэгтэйн дээгүүр хариаж гарахдаа золтой л цусан дээр нь хальтираад цогцосны дээрээс уначихсангүй гэнэ. Хүмүүс сандралдаж, хаа сайгүй хагас хувцасласан, хагас нүцгэн улсууд майхан хотноосоо увж цуван гарч ирцгээх ба айж бас гайхсан харцаар орчин тойрныг эргүүлж тойруулан харцгаана. Харин хагас галзуурсан тэдний ой тойнд чухамхүү юу бодогдож байгааг таахад үнэхээр төвөггүй юм. Тэдний зарим нэг нь дутуу товчилсон цамц, нэг хөлөнд нь хийж өмссөн өмдөө сая л нэг анзаарч буй бололтой, гэвч өөр бусдаас ичих сөхөө тэдэнд үнэндээ байсангүй.
   Яагаад сэжигтэй нэгнийг олж хараагүйгээ Артём сая л ойлгожээ. Тэдгээр халдагчид харанхуй туннельд байсан байна, тэгээд тэд тэндээс гал нээцгээсэн байна шүүдээ. Маргаан байхгүй өөрсдийгөө илчлэхийг хүсээгүй гэдэг нь лавтай.
   Энэхүү бодол нь залуу хүүг мөн эргэлзэхэд хүргэжээ. Гэвч тийнхүү бодож зогсох цаг биш байлаа. Эсэргүүцэх хүн амьтан энд байхгүйг мэдсэн өнөөх зандалчид харанхуйн дундаас гарч ирэхэд сааргүй урт хугацаа өнгөржээ. Тийм ч учраас залуу хүү тэндээс хурдан гэгч нь холдохоор шийдсэн байна. Артём тэгээд арагш гүйж, мөрөн дээгүүрээ байн байн эргэн харж явахдаа автомат буунаасаа чанга гэгч нь атгаж явсан юм. Харин энэ мөчид хаа нэгтээгээс буун дуу дахин гарч, хамгийн сүүлчийн сум байгаа онож амжаагүй байхад эхний буудалтын цуурай өртөөний өргөн аркуудын доогуур цуурайтан хадаж байлаа. Олон эргэлт булантай, дугуй өндөр адартай уг цэлгэр танхимд чухам хаанаас буун дуу дуулдсаныг тодорхойлж хэлэхэд үнэхээр бэрх ажээ. Мөн тэд аль туннелиэс нь галласан байж таарах билээ - зүүн үү эсвэл баруун уу?
   Эцэст нь цэргийн хувцас өмссөн хэсэг бүлэг хүмүүсийн дүр төрх зүүн зүгийн хонгилоос тодорч эхэлсэн байна. Гэвч харанхуйн дундаас айлчлан ирэх тэдний нүүр царайг Артём олж үзэж чадсангүй. Тэр тэгээд ВДНХ-ын умардын хонгилоос зочлон ирдэг харанхуйд нойрсогчдын талаар дурсжээ, гэвч тэднийг мөн хувцас өмсдөггүй, бас зэр зэвсэг агсдаггүйг нь бас санасан байна. Тэдгээр дориун эрс хар өнгийн маск, тодруулж хэлбэл аль ч газрын зэвсгийн захаас худалдан авч болохуйц балаклава багнууд өмсцгөөсөн байлаа. (Хэрэв чи АК-47 худалдан авбал нэгийг дагалдуулж үнэгүй өгөх болно.)
   Энэ үед альхэдийнээ Калугагийн нэмэгдэл хүч тэнд ирсэн байсан бөгөөд цогцоснуудын араар тэд өөрсдийгөө халхалж хэвтээд галлахад бэлэн болцгоосон байв гэнэ. Удаан хүлээх шаардлага үнэндээ тэнд байсангүй. Галт тэрэгний цонхнуудыг халхалсан модон фанеруудыг зад татаж бүхээг дотроос пулемётын сумнууд исгэрэн хийсч эхлэхтэй нь зэрэгцээд тэд галлаж эхэллээ! Өртөөгөөр нэг цуурайтаж эхэлсэн том жижиг элдэв янзын буунуудын аймшигтай чанга дуунууд нь эгээтэй л чих дөжрөөх дөхөж байсныг хэлэх нь илүүц биз.
   Туннелийн дээр өлгөөстэй хуванцар дөрвөлжин самбарыг олж үзээд Артём, тэдгээр дээрэмчдийг Третьяковская өртөөний зүгээс ирсэн болохыг нь олж мэдсэн байна. Мэдээж хэрэг уг замаар явна гэдэг одоо залуу хүүгийн хувьд асуудалтай болж таарлаа. Харин Таганская хүрье гэвэл буудалцаан өрнөж буй энэ хонгилоор явдаггүй л юм бол тэнд хүрч очихын тулд өртөөний тэн хагасыг туулах хэрэг гарна. Тиймээс Артёмд, Кузнецкий Мост хүргэж өгөх цорын ганц зам үлдсэн байна.
   Тавцангаас доош төмөр замруу үсрэн буугаад Артём өөрийн явах боломжтой цорын ганц тэрхүү хонгилыг чиглэн гүйж эхлэхдээ Хан болон Тамга хоёрыг нүдээрээ хичнээн их хайвч хэнийг нь ч олж харж чадсангүй. Харин тэднийг санагдуулахуйц дүрх төрх энд бас тэнд олон газар тааралдах ба тэр тоолонд Артём дороо зогсч тэдний зүг анхааралтай гэгч нь харж явлаа.
   Мөн туннелиэр гүйж явсан цорын ганц хүн нь Артём биш байв. Өртөөнөөс сандран зугтах хүмүүсийн бараг л тэн хагас нь уг замаар гүйцгээж байлаа. Айж сандралдан шуугилдах тэдгээр хүмүүсийн дунд бяцхан хүүхдүүдийн орилоон уйлалдаан ч бас тодхон сонсогдоно. Хаа сайгүй гэрэл чийдэн цацарч, хүмүүсийн барьсан дэнлүү болоод бамбарын тэдгээр хурц гэрэлнүүд эгээтэй л нүд сохлохоо дөхнө. Хүн бүр замаа гэрэлтүүлэхийг хичээх бөгөөд бүгд дор бүрнээ тэд өөр өөрсдийн гэсэн гэрлийг асаацгаасан байлаа.
   Артём ч мөн адил Ханы түүнд өгсөн асаагуурыг халааснаасаа гарган иржээ. Урагш тусгах гэхээсээ илүүтэй хөл доорхоо мань эр гэрэлтүүлж, бүдэрч унахгүй гэсэндээ хичээж явлаа. Мөн Артёмын дэргэдүүр олон янзын хүмүүс зөрж өнгөрч байв. Зарим нь гэр бүлтэйгээ хамт, зарим нь ганц бие эмэгтэйчүүд, аль эсвэл хөгшчүүл эсвэл залуус. Эрүүл чийрэг нэг нь тэнд байхад өвчтэй зовлонтой нэг нь ч бас тааралдана. Мөн өөрийн биш эд зүйлс, баглаа боолтыг барьж гүйх хүмүүс тэнд олон байлаа.
    Артём газарт бүдэрч унасан хүмүүст тусалж, хөл дээр нь босгон өгч байв. Тийнхүү явахдаа мань эр хананд нуруугаараа налж, зүрхээ даран суух буурал хөгшнийг олж харахгүй байж чадсангүй. Хөөрхий өвгөн тун их зовиурлан өвдөж буй бололтой. Мөн дэргэд нь балчир жаалхүү юу хийхээ мэдэлгүй тээнэгэлзэн суух аж. Бодвол ач хүү нь биз. Гэвч түүний адгууслаг харц, мөн амьтан шиг царай төрхийг өнгөц ажвал жирийн нэгэн хүү яавч биш байлаа. Харин Артёмын дотроос түүний хүн чанар нь зулгаагаад урагш ер гишгүүлсэнгүй. Чингээд мань эр өнөөх хүү, өвгөн хоёрруу зүтгэхдээ замд нь тээг тушаа болсон болсон хүмүүсийг хараан зүхэж явав гэнэ.
   Өөр дээр нь хэн нэгний анхаарал туссаныг буурал өвгөн зөнгөөрөө мэдэрчээ, харин Артёмыг олж хараад чимээгүй гэгч нь инээмсэглээд аман дотроо ямар нэгэн зүйлийг бувтнах аж. Гэвч буурал өвгөнд чанга дуугаар ярих чадал тэнхээ ер байсангүй. Хөмсгөө зангидаж, нүдээ тэр аниад ямар нэгэн зүйлийг хэлэх гэсэн бололтой байдаг хүчээ хуримтлуулна. Артём ч мөн адил түүний хэлэх гэснийг олж сонсох гэсэндээ аль болох өвгөнрүү ойртож очжээ.
   Энэ мөчид жаалхүүгийн амнаас исгэрэх чимээ гарч, шаралсан шүдээ тэр аман дотроо зууж байхыг нь Артём анзаарсан байна. Харин өөррүү нь дайрахаас урьтаж Артём жаалхүүг арагш нь түлхэж орхиод өвгөний яриаг сонсохыг хичээв гэнэ.
   'Залуу минь ... залуу дүү минь ...' гэж хэлээд өвгөн амьсгаадав. 'Хэрэггүйэ ... тэр ... миний Ванечка ... тэр ... ойлгохгүй.'
   Артём чимээгүй хийгээд анхааралтай нь аргагүй өвгөний яриаг сонсч суув.
   'Тэнд ... Нитро ... глицерин байгаа ... миний цүнхэнд ... ёроолд нь ... Нэг ширхэг байхад л ... болно ... гуйж байна ...' хөгшин өвгөнийг ийнхүү хэлж дуусаагүй байхад Артём, цүнхний ёроолоос өвгөний хэлсэн эмийг нь эрж олсон байна. Тэгээд тугалган цаасыг нь хумсаараа цоолоод дотроос нь гарч ирсэн эмийг авч өвгөнд өгөв. Харин өвгөн үл ялиг инээмсэглээд мөн гэмшсэн янзтайгаар,
   'Би ... гараа хөдөлгөж ... чадахгүй нь ... миний аманд ... хэлэн доор ...' ингэж хэлээд нүдээ тэр аниадахлаа.
   Артём эргэлзсэн байртай түүний хоёр гарруу нь хараад, удаж цөхсөнгүй өнөөх жижигхэн эмийг авч өвгөний амруу нь хийжээ. Буурал өвгөн толгой дохисныг эсвэл тооцвол өөр тэр юу ч хэлсэнгүй. Энэ үед тэдний дэргэдүүр өртөөнөөс зугатах хүмүүс шуугилдан өнгөрч байлаа. Гэвч Артём эцэс төгсгөлгүй мэт үргэлжлэх тэдний бохир өмд болон гутлыг л харж суув. Тэдний зарим нь төмөр замын дэр модонд бүдэрч унах ба үүнтэй нь зэрэгцээд хараал зүхэл сонсогдоно. Хэн ч тэр гурвыг анзаарч харсангүй. Бяцхан жаалхүү суусан газраа чимээгүй гэгч нь суух ба амандаа дотроо чухам юун тухай бувтнаж байгааг нь зөвхөн бурхан тэнгэр л мэдэх байх. Зөрж өнгөрөх хүмүүсийн зарим нь түүнийг өшиглөх ба өвсдөндөө жаалхүү ёолж, нулимсаа тэр гараараа арчин суух нь өрөвдөлтэй.
   Харин гэнэт өнөөх өвгөн зовхио нээж, 'Баярлалаа чамд ... бие маань одоо дээрдлээ ... Босоход минь туслахгүй биз?' гэж Артёмоос асуув.
   Өвгөнийг өндийхөд нь Артём тусалж, гарнаас нь түшиж босгоод өвгөний цүнхийг тэр газраас авч угтаа бол буугаа үүрч явах ёстой байсан мөрөндөө үүрч гэнэ. Өвгөн хөл дээрээ дэгэнцэн алхаж удалгүй газарт суух жаалхүүг аргадан босгосон байна. Гэвч удалгүй Артёмыг тэдэнтэй хамт явж буйг анзаарсан жаал хүү дахин исгэрч, араа завьжаараа шүлсээ хөөсрүүлж эхэлжээ.
   'Энэ эмийг би саяхан худалдаж авсан юм,' гэж өвгөн хэлээд, 'Чухам үнэнийг хэлэхэд энэний чинь төлөө л бид хоёр энэ хүртэл явж ирсэн юм шүүдээ. Бидний амьдардаг газраас энэ эмийг чи олж харахгүйэ, тэнд мөн хэн ч үүнийг авчирдаггүй шиг асууж сурагладаг хүн амьтан ч байдаггүй юм. Эм хангамж маань дуусаад, надад үлдсэн сүүлчийн таблет маань гэвэл энэ л байна. Биднийг тэд Пушкины өртөөгөөр нэвтрүүлэхгүй гэхэд нь ... ингэхэд чи мэдэж байна уу, тэнд одоо фашистууд үүрлэх болсныг? Тэнд, Пушкины өртөөнд фашистууд байна гэж бодохоор үнэхээр гутамшигтай санагдах юм! Тэд бүр өртөөний нэрийг солиод Гитлерскаяа гэл үү Шиллеровскаяа ч билүү болгохыг хүсч байгаа юм гэсэн ... гэхдээ тэр шаарнуудыг Шиллерийн тухай мэддэг гэж би л хувьдаа бодохгүй байна. Харин тэнд явж байхад минь биднийг тийш нь нэвтрүүлэхгүй гэдэг байна шүү. Муу хар гуйлгачид, хараал идсэн мулзангууд. Тэд тэгээд бүр миний Ванечкагаар даажигнацгаасаныг нь яана! Ийм нөхцөл байдалтай байхад, хөөрхий жаалхүү юу гэж л тэдний асуултанд хариулах билээ дээ? Миний санаа ч их зовсныг хэлэх үү, ядаж байхад даралт минь ихсээд, зүрх маань муудаад ирдэг байгаа. Тэгж байж л тэд биднийг нэг юм нэвтрүүлсэн юмдаг. Ингэхэд би юу ярьж байлаа? Аан тийм! Юмыг яаж мэдэхэв, хайхад олдохгүй гэж бодоод би эмнүүдээ цүнхнийхээ ёроолд хийчихдэг байхгүй юу. Нэгэнт эдгээр эмнүүд ямар учиртай эд болохыг нь хүмүүс мэдэхгүйгээс хойш их сэжиглэдэг юм. Ер нь тэд ямар нэгэн болохгүй зүйлийг эрж олохдоо гаргууд улс шүү ... За тэгээд энэ хонгилоор наашаа ирж явтал гэнэтхэн буун дуу гардаг байгаа! Би ч ухаан мэдрэлгүй гүйж гарлаа. Гэтэл Ванечка маань ...'
     Хөгшин яриад л байлаа, яриад л байлаа. Заримдаа тэр Артёмруу их л дотно байдалтайгаар харц чулуудна. Гэвч мань эрд энэ бүхэн туйлын тав тахгүй санагдаж байв. Уг нь бол өвгөн байдаг чадлаараа шогшиж байсан ч гэлээ Артёмд тэд их л удаан явж байгаа юм шиг санагдсан байна. Учир нь тэдний дэргэдүүр зөрж өнгөрөх хүн ард үлдсэнгүй. Энэ янзаараа тэд төд удалгүй түмэн олны хөлөөс хоцрох шинжтэй болоод ирэв гэнэ. Ванечка өвгөний баруун талд их л залхуу нь хүрсэн байдалтай алхах бөгөөд өвөөгийнхөө гарнаас тэр хөтөлжээ. Энэ удаад өнөөх амгалан тайван бөгөөд гэнэн томоогүй төрх нь эргээд хүүгийн царайнд тодорч эхэлсэн байлаа. Заримдаа тэр баруун гараа дээш өргөж өртөөний хүмүүсийг зугтахад нь үлдэж хоцорсон эд зүйлсийг заана. Заримдаа тэр урагш чичилж өөрсдийнх нь замыг халхлах түнэр харанхуйруу чичлэнэ.
   'Уучлаарай залуу эр минь, ингэхэд чиний нэр алдар хэн билээ? Бид яриад л байдаг, гэвч өөр хоорондоо танилцах ёстойгоо бүр  мартчихсан байна шүүдээ ... Артём гэнээ? За танилцсандаа таатай байна, Артём. Харин намайг Михаил Порфиревич гэдэг. Порфиревич, тиймээ чи зөв дуудаж байна. Мөн миний эцгийг Порфирия гэдэг байлаа. Бас л түгээмэл нэр биш байгаа биз? Ямар сайндаа л эцэг маань зөвхөн нэрнээсээ болоод зөвлөлт засгийн үед эсэн бусын байгууллагуудаас нэг бус удаа дуудагдаж байсан юмдаг. Учир нь тэр үед Владилен, Сталин зэрэг нэрс их хэл ам таталдаг байсан санагдаж байна ... Чи чинь ингэхэд хаанаас хүрч ирэв? ВДНХ? Харин Ванечка бид хоёрын хувьд гэвэл бид Баррикадная өртөөнөөс хүрч ирсэн улс. Бас би тэр дээр амьдарч байсан хүн шүү,' ингэж хэлээд өвгөн инээмсэглэж явлаа. 'Чи төсөөлж байна уу, тэнд байшин байдаг байлаа. Байшин шиг байшин. Өндөр ч гэж жигтэйхэн! Яг метроны дэргэд ... Үнэхээр чи ямар ч байшинг санахгүй байна гэж үү? Хэрвээ татгалзахгүй гэвэл насыг чинь мэдэж болох уу? За даа, тэгээд ч тийм чухал бишдээ. Харин би тэнд, орон сууцанд суудаг байлаа. Манайх их өндөрт байдаг байсан юм, бас хоёр өрөөтэй. Бас тэндээс хотын төв хэсэг ямар гайхалтай харагддаг байсан гэж санана! Яахав, байр маань тийм ч айхавтар том байгаагүй л дээ, гэхдээ, их авсаархан, ойлгож байна уу, тав тухтай байсан юм. Бас манай гэрийн шал царс модоор хийгдсэн байсансан. Мөн манайд хийн зуух байдаг байлаа. Бурхан минь, энэ бүхэн ямар гайхалтай тохилог бас тав тухтай байсныг чи төсөөлдөг байсан ч болоосой! Бас хийн зуух! Тэр үед хэн ч түүнийг тоодоггүй байсан нь хачин хэрэг шүү. Бүгд л хийн зуухнаас илүүтэй цахилгаан плиткаг илүүд үзнэ гээч. За тэгээд үүдээр явж ороход, тэнд, хананд Тинтореттогийн уран зураг алтан гадаргуутай жаазанд өлгөөтэй харагдах болно. Үнэхээр үзэсгэлэнтэй! Бас миний ор, жинхэнэ ор, өдөн дэртэй, хөнжил бас даавуутай. Тэгээд үргэлж цэвэрхэн байдаг байсныг нь яана! Бас том бичгийн ширээ, дээрээс нь цахилгаан ламп гэрэлтээд л. Гэвч хамгийн чухал нь гэвэл манай хананд номын тавиур байдаг байв. Эцэг маань надад их арвин номын цуглуулгыг үлдээсэн юм л даа, би ч дараагаар нь нэмж цуглуулах болсон. Ахх, яагаад би чамд энэ бүгдийг яриад байнаа? Чи ч миний хэлж ярьж байгааг сонирхохгүй байгаа байх л даа ... Гэхдээ, би тэднийг одоог хүртэл санаж байна, яг л дэргэд нь байгаа юм шиг маш сайн санаж байна. Тиймээ, бас би санаж байна, өөрийнхөө орыг, бас бичгийн ширээгээ, номын сангаа ... Чи ч үнэхээр төсөөлөхгүй байхдаа, гэхдээ бидэнд модон ор байдаг байсан. Гар аргаар хийсэн модон ор. Тэгээд заримдаа бид хөнжлөө нөмрөөд л шууд шалан дээр унтчихдаг байсан ... Гэхдээ энэ бүхэн юу ч биш, харин хамгийн чухал нь энд байна.' гэж хэлээд тэр цээжээ заалаа. 'Орчлон хорвоогийн хамгийн чухал зүйлс нь гаднаа биш дотроо л өрнөж байдаг юм. Бас чиний толгой доторх зүйлс. Дурсамжууд. Хэн ч тэднийг чинь авч чадахгүй гэж мэд - гэхдээ тэр ор уу ...'
   Тэр нэг хором ч болтугай амаа хамхиж өгсөнгүй. Гэвч Артём энэ бүхнийг амтархан сонсч байлаа. Хэдий өндөр байшинд амьдрах ямар байдгийг, хэдий тэндээс орчин тойрон хэрхэн үзэгдэгдэгийг, хэдий тэр өндөр өөд цахилгаан шатаар гарах ямар байдгийг Артём төсөөлж чадахгүй байсан ч өвгөний энэ бүх ярианууд түүнд тун их сонирхолтой санагдаж байв.
   Харин Михаил Порфиревичийг яриагаа түр завсарлаж, амьсгаа авах хооронд Артём ярианыхаа сэдвийг хэрэгтэй чиглэлрүү нь эргүүлэхээр шийджээ. Учир нь тэр ямар нэгэн аргаар Пушкины өртөөнд хүрэх хэрэгтэй байлаа. Тэнд очиж гэмээнэ, Чеховын өртөөгөөр дайраад Полист хүрч очиход саадгүй болох юм.
  'Үнэхээр тэнд, Пушкины өртөөнд фашистууд байдаг хэрэг үү?' гэж Артём өвгөнөөс асуув.
  'Юу гэсэн бэ? Фашистууд? Аан, тийм ...' гэж хэлээд өвгөн санаа алдав. 'Тиймээ, тийм. Ханцуйн дээрээ тууз уясан мулзан толгойтнууд, олиггүй амьтад. Тэдний тэмдэг эмблем нь өртөөрүү нэвтрэх гарцын үүдэнд өлгөөстэй харагддаг юм. Бүр хаа сайгүй. Бас өртөөн дотуур ч мөн адил хаа сайгүй өлгөөтэй харагдана гээч. Бодвол тэд гадны хүмүүст анхааруулах зорилгоор л тэгж энд тэндгүй хатгадаг биз. Улаан өнгийн тойрог дотор хар өнгийн дүрснүүдийг тэд зурсан байдаг юм. Тэгээд би тэднийг алдаа гаргаж дээ гэж бодоод, яагаад та нарын хас тэмдэг чинь дөрөв биш гурван өнцөгтэй байгаа юм бэ гэж асуухад ... харанхуйн хүчнийхнийг тийш нэвтрэхээс сэргийлдэг юм л гэсэн. Үнэхээр утгагүй хэрэг байгаа биз.'
   'Харанхуйн хүчнийхэн' гэсэн үгсийг сонсоод Артём, айж бас гайхсан харцаар Михаил Порфировичийн зүг хараад,
   'Тэнд харанхуйд нойрсогчид байна гэнэ ий? Тэнд ч бас хүрээд оччихсон хэрэг үү?' ингэж асуухдаа Артёмын толгой дотор яг л морин тойруулга галзуурсан мэт эргэлдэж байх шиг санагдаж гэнэ. Яаж ийм зүйл байж таарах вэ? Тэр туннелд ердөө л долоо хоносон шүүдээ, гэтэл Харанхуйд нойрсогчид Пушкины өртөөрүү довтолж байдаг! Арай түүний даалгавар бүтэлгүйтсэн юм биш биз? Үнэхээр тэгсэн байж таарах уу? Эсвэл түүний аялал ямар ч хэрэгцээгүй зүйл байв уу? Үгүйэ, тийм байж хэрхэвч таарахгүй, ердөө л тэнд цуурхал тарсан байх. Тиймээ, ердөө л цуурхал байх. Эс бөгөөс ... бүх зүйл төгсгөлтэй нүүр тулж мэдэх юм ...
    Михаил Порфиревич энэ үед Артёмруу анхааралтай гэж ажиглаж зогсоод, үл ялиг арагш гэдийжээ. Тэгээд тэр,
   'Үгүй хүү минээ, чи чинь ямар юмаа яриад унаваа?' гэв.
   'Би юу? Үгүй, ингэхэд би нэг л сайн ойлгож өгөхгүй байна.'
   'Чи ингэхэд бусад үндэстнүүдийн талаар ямар бодолтой явдаг залуу вэ, тухайлбал Кавказуудыг юу гэж бодож байна?'
   'Кавказууд энэ бүхэнтэй ямар хамааралтай байдаг билээ?' гэж Артём гайхав. 'Ер нь бол үндэстнүүдийн талаар сайн мэдэхгүй л дээ. Тэнд Францууд байсан, Германчууд байсан, бас Америкчууд. Гэхдээ тэднийг бүрэн бүтэн үлдсэн гэж бодохгүй л байна ... харин Кавказчуудын тухайд гэвэл, үнэнийг хэлэхэд бас л би сайн мэдэхгүй байна.' гэж Артём үнэнээ өчив.
   'Кавказчуудыг тэд 'харанхуйн хүчнийхэн' гээд байгаа юм шүүдээ.' гэж тэр Артёмд тайлбарлахдаа, залуу эрийг үнэхээр тоглоод байна уу, аль эсвэл мэдэн будилаад байна уу гэдгийг мэдэх гэсэн шинжтэй нухацтай харж зогсов.
   'Гэхдээ Кавказчууд чинь жирийн хүмүүс биздээ?' гэж Артём асуув. 'Бас би өнөөдөр гэхэд л тэднийг харсан юм байна ...'
   'Мэдээж хэрэг жирийн хүмүүс!' гэж Михиал Порфиревич түүнийг хүлээн зөвшөөрлөө. 'Маргаан байхгүй жирийн хүмүүс, гэхдээ тэдгээр хоолой хэрчигчид тэднийг яагаад ч юм үзэж чаддаггүй нь хачин шүү. Өөрсдөө хүмүүс биш юм шиг л байх юм. Чи төсөөлж байна уу, тэд тэндээ зам дагуу байрлуулсан өөрсдийн гэсэн хорих төвтэй. Бас болоогүй. Бүр тэнд өлгөөстэй гох дэгээнүүдээс нь хүмүүс дүүжлээстэй харагддаг шүү,бүр жинхэнэ хүмүүс! Харин Ванечка маань гайхаж ирээд өнөөхрүү чинь заатал муу сайн дээрэмчид түүнийг нь харчихдаг байгаа.'
    Өөрийнх нь нэрийг дуудсаны дараагаар өвгөний гарыг хөтөлж явсан өнөөх жаалхүү эргэн харж өвгөнийг удтал ширтэв. Энэ үедээ тэрбээр яг л өвгөний яриаг ойлгож байгаа юм шиг Артёмд санагдсан байна. Гэвч удалгүй нэр нь дурьдагдахаа болиход ирэх үед эргээд түүний сонирхол нь буурч урагш төмөр замруу харцаа шилжүүлэх аж.
   'Нэгэнт л хоёулаа улс үндэстнүүдийн талаар яриа дэлгэснийх, цааш нь үргэлжлүүлье л дээ. Гадна байдлаас нь өнгөц ажихад л үнэхээр тэд Германчуудыг тахин шүтдэгийг нь анзаарч болно. Мэдээж хэрэг тэдний үндсэн үзэл баримтлалыг зохион улсууд нь Германчууд юм чинь өөр яах ч билээ, за даа, бараг чи миний чамд юу ярьж өгөх гэж байгааг гадарлаж байгаа биз,' . Михиал Порфирович цааш нь яриад л байлаа. Тэр яриад л. Бас яриад л. Харин манай Артём толгой дохиод л алхаад байв. Мэдэхгүй байсан ч гэсэн мэдэж байгаа юм шиг л толгой дохиж явав гэнэ, учир нь залуу эр хоосон толгойтой мэт харагдахыг хүсээгүйдээ тэр билээ. 'Бас аан гээч, тэнд мөн Германы бүргэд, хас тэмдгүүд хаа сайгүй өлгөөстэй байдаг юм. Харваас л андашгүй суртал ухуулгын шинжтэй хаяг самбарнууд, Гитлерийн хэлсэн ярьсан үгнүүд энд тэндгүй хадаастай байдаг шүү. Бас тэд цуглаан, парад их хийдэг улс. Тэнд байх үедээ Ванечкаг минь гадуурхсан өнөөх эрстэй хатуухан ярьж байх хооронд цаана нь тэд түрий нийлүүлэн алхаж, хонгилоор нэг цуурайттал нь дуулж байсан юмдаг. Ямар ч байсан агуу үйл хэрэг, эр зоригийн тухай, бас үхлийн тухай дуу. Гэхдээ үнэнийг хэлэхэд Герман хэл ч үнэхээр сонсголонтой төгс сайхан хэл шүү. Бас би хэд гурван үг хэлж чадна, сонсох уу ... За, алив хө, энд л нэг газар бичиж хадгалсандаа ...' Хөгшин эр дороо зогсч, дотор энгэрийн халааснаасаа ноорхой нэгэн тэмдэглэлийн дэвтрийг гарган ирлээ. 'Дүү минь гэрлээ нааш нь тусгаач, яг энд ... за хаана байнадаа? Аан, энэ байна!'
   Гар чийдэнгийн дугуй шар гэрэлд Артём муруй сарий хэдэн Латин үсэгнүүдийг олж уншлаа. Тэмдэглэлийн дэвтэр дээр нямбай гэгч нь бичигдсэн тэдгээр үгс шүлэг найраг мэт догол мөрүүдийг ардаа орхисон байв.
   Ду штирбст. Беситз штирбт.
   Ди Зиппен штербен.
   Дэ айнзих лебт - ви виззен эз
   Дэ Тотен Татенвум.
   Артём мөн Латин үсгүүдийг уншиж чаддаг байлаа. Өртөөний номын сангийн нурангинаас олж авсан дунд сургуулийн хүүхдүүдийн сурах бичгээс уншиж сурсан нь тэр билээ. Тэр тэгээд хөгшин эрийн мөрөн дээгүүр нь харж гар чийдэнгээ дэвтэррүү дахин тусгав. Мэдээж хэрэг Артём юуг ч ойлгосонгүй.
   'Энэ юу вэ?' гэж асуусныхаа дараагаар Артём Михаил Порфировичид дэвтрийг нь халаасандаа хийхэд нь туслав. Харин хөгшин эр тэднээс холдоод дурамжхан гэгч нь алхаж явсан Ванечкагийн араас дууджээ.
   'Шүлэг байгаа юм.' гэж хариулахдаа хөгшин эр тийм ч таатай өнгөөр хэлсэнгүй. 'Дайнд үрэгсдэд зориулагдсан эд байгаа юм. Энийг гэхдээ орчуулах хүсэл алга, ер нь бол бүдүүн тоймоор хэлэхэд : "Чи үхэх болно. Чамд ойр хэр бүхэн чинь үхэх болно. Чамд хамаатай юм бүхэн устаж мөхнө. Гэвч чиний нэг л зүйл зуун зууныг дамжин дурсагдах болно - тулалдаанд амь үрэгдсэн чиний яруу алдарт үхэл чинь." нэг иймэрхүү утгатай. Орос хэлнээ их болхи дүрслэгдэж байгаа биз, хэх. Харин Германаар тод гэгч нь хэлэгдэх үед! Дэр Тотем Татенрум!! Эдгээр үгсийг сонсоод хамаг бие чинь аянга цахилгаанд цахиулсан юм шиг л хөшиж орхих болно доо. Хмм, тиймээ ... ' сэтгэлийн хөөрөлд автсанаа анзаарсан бололтой, хөгшин эр хэсэг зуур дуугүй болов.
    Тэд маш удаан алхацгааж байлаа. Чимээ анир багатай бас их удаан. Харин энэ бүхэн Артёмын хувьд гэнэтхэн тэнэг юм шиг санагдаж, түүний уурыг хүргэж эхлэв гэнэ. Цуваанаас бүрэн тасраад бараг л туннельд амьд голтой байгаа эцсийн хүмүүс нь тэд өөрсдөө болчихоод байлаа. Мөн тэдний ар талд чухамхүү юу болж өнгөрснийг хэн мэдэх билээ. Гэтэл энэ эр шүлэг унших гээд л зогсож байдаг. Харин өнөөх эрийн амнаас гарсан сүүлийн хэдэн мөрүүд Артёмын хувьд Ботаникын Цэцэрлэгрүү хамт явж байсан багын найз Виталикыг нь яагаад ч юм санагдуулсан аж. Хурдан гүйгч Виталик. Түүнийг өмнөдийн туннелиэр өртөөрүү нэвтрэх гэж явахад нь замын зандалчид буудаж хөнөөсөн юм. Тэр туннель аюултай гэдгээрээ хэзээнээс алдартай, гэвч тэнд Виталикыг харуулаар томилсон байлаа. Тэр ердөө 18 настай байсан бөгөөд Артёмын хувьд 16 нас хүрээд удаагүй байсан үе билээ. Гэвч тэр нэгэн үдэш тэд хамтдаа Зенягийнд очихоор болж л дээ. Учир нь тамхи зардаг байсан замын худалдаачин эр их сонин зүйлийг авчирсан тухай тэд дуулцгаасан юмсанж, тун шинэлэг хийгээд их сонирхолтой зүйл .... тэгээд Виталик тэр зүйлийг толгойндоо авсан юм. Духанд нь жижиг дугуй нүх гарч толгойных нь ар хэсэг тэр чигтээ зад үсэрсэн байлаа. Ингээд л боллоо. 'Чи үхэх болно ...' . Мөн Артёмын толгойд хойд эцэг болоод Анчин хоёрын дунд өрнөсөн харилцан ярианууд бууж эхлэв, ялангуяа Сухойн хэлсэн, 'Хэрэв тэнд юу ч байхгүй бол яах вэ? Чи үхнэ, тэгээд өөр юу ч байхгүй. Түүнээс цааш юу ч үгүй. Мөн юу ч үлдэхгүй. Хэн нэгэн чамайг хэсэг хугацаанд л дурсах болно, гэвч удалгүй мартацгааж эхэлнэ.' 'Чамд ойр бүхэн чинь үхэх болно.' - Эдгээр үгсийг сонсоод Артёмын нуруугаар хүйт оргиж байлаа. Михиал Порфиревич сая л нэг аниргүйг эвдэн ам нээсэнд Артём дотроо багагүй баярлажээ.
   'Тохиолдлоор чи арай, бидэнтэй зам нийлэх юм биш биз? Эсвэл чи зөвхөн Пушкины өртөөрүү л хүрэх зорилготой байна уу? Чи үнэхээр тэнд очихыг хүсч байгаа хэрэг үү? Нөгөө юу, замаасаа гарахыг л хэлж байна л даа. Гэхдээ Артём дүү минь, тийшээ явахгүй байхыг би чамд санал болгомоор байна, бүр ахин дахин! Тэнд чухамхүү юу өрнөж байдгийг чи төсөөлөх ч үгүй байгаа шүүдээ. Магадгүй тэрний оронд чи бидэнтэй хамт Баррикаднаяа руу явбал дээргүй юу? Замын туршид чамтай ярилцаж явахдаа би үнэхээр дуртай байх болно!'
   Артём дэмий л толгойгоо дохиж явлаа. Дөнгөж уулзсан хүнтэйгээ өөрийн аяллын талаар ярилцана гэдэг дэмий хэрэг байв, ялангуяа тэр хүн нь хэнд ч гэм хор хийхээргүй хөгшин эр байсан ч гэлээ залуу эр түүнд элдвийн зүйлийг ярихаас татгалзаж байлаа. Харин асуусан асуултандаа тодорхой хариу сонсоогүй тул Михиал Порфиревич гуай дуугүй бас дурамжхан гэгч нь алхаж явсан байна.
   Ахиад л туннельд чимээ аниргүй байдал ноёлж, тэд нэг хэсэгтээ л дуугүй алхацгаав. Тэдний ард талаас мөн ямар ч чимээ үл сонсогдоно. Энэ нь Артёмыг тайвшруулж байлаа. Харин удалгүй алсаас бүдэгхэн гэрэл гарч, эхэндээ маш бүдэгхэн байснаа аажим аажмаар тодорч, бүр улам бүр тод болж ирэв! Тэд Кузнецкий Мост өртөөнд дөхөж иржээ ...
   Эндхийн дүрэм журмыг сайн мэдэхгүйгээс хойш Артём барьж явсан буугаа нуухаар шийдэв. Тэгээд гадуур хүрмэндээ боогоод үүргэвчрүүгээ хийж орхилоо.
   Кузнецкий Мост. Хүн ам олонтой уг өртөөний хаалганаас 50 метрийн наана харуулын нэгэн пост байдаг байлаа. Өртөөний цорын ганц дамжин өнгөрүүлэх газар тул том гэгч нь гэрлийг тэнд байршуулсан байна. Гэвч одоохондоо гэрэл тусгах онцын шаардлага байхгүй учраас унтрааж орхижээ. Мэдээж хэрэг тэнд том гэгч нь пулемёт буу харагдаж байлаа. Харин бүтээлэгтэй уг автоматын дэргэд элэгдсэн ногоон цэрэг хувцас өмссөн маш бүдүүн нэгэн эр сууж байх бөгөөд цэргийн төмөр тавагнаас ямар нэгэн зунгааралдсан зутан шиг зүйл халбагадаж суугаа харагдана. Тэнд мөн адилхан хувцастайн дээр мөрөндөө хуучин армийн буунуудыг үүрсэн эрчүүд нааш цааш холхилдож байх нь нэн түгшүүртэй. Тэд тэгээд туннелиэс ирсэн улсуудын бичиг баримтыг шалгацгааж байв. Тэдний урд багагүй урт дараалал үүсжээ. Туннелиэр Артём, Михиал Порфоревич болоод Ванечка гурвыг удаан гэгч нь алхаж явах хооронд өнөөх Китай Городоос оргож ирсэн улсууд альхэдийнээ энд ирчихсэн, өртөөрүү орцгоохоор дугаарлан зогсч байсан нь энэ байлаа.
   Хүмүүс өөр хоорондоо шивэр авир хийн шивнэлдэнэ. Тийш нэвтрэх эрхээ хасуулсан нэгэн эр дүнсгэр царайлан олны дунд суух нь бас үзэгдэнэ. Яах учраа олохоо байсан мань эр байсхийгээд л харуулын постон дээр хүрч очих боловч тэр тоолонд золгүй эрийг тэд түлхэж орхиод дараагийн хүний нэрийг дуудна. Хүн бүрийг тэд нэгд нэгэнгүй шалгаж байсан бөгөөд чухам ямар учраас эзэмшигч нь тодорхой бус Макаров гар бууг авч явсныг нь асуугаад өөр нэгэн эрийг баривчилж байх нь үзэгдэв.
   Бас нэгэн асуудал өмнө нь гарч ирснийг Артём ойлгож байлаа. Михаил Порферичийг өөррүү нь харахад Артём түүнд зэвсэг авч яваагаа сануулжээ. Хөгшин эр толгойгоо дохиж бүх зүйл зүгээр болно хэмээн учирлаж зогсов. Артём түүнд итгэж байсандаа бус чухамхүү энэ асуудлыг тэрбээр хэрхэн шийдвэрлэх гэж байгаа нь их сонирхолтой санагджээ. Гэвч хөгшин эр инээмсэглэн зогссон хэвээр л. Баяртай бөгөөд өөртөө итгэлтэй.
   Хүмүүс урагшилсаар, удалгүй тэдний ээлж ирэв гэнэ. Энэ үед хилийн харуулууд 50 орчим настай нэгэн эмэгтэйн цувыг нэгжиж байлаа. Харин тэр эмэгтэй тэднийг жигшин зэвүүцэж, ийм бүдүүлэг амьтад одоог хир нь амьдарч байдагт нь гайхаж буйгаа илэрхийлж зогсов. Артём тэр эмэгтэйтэй санал нэг байв. Гэвч санаа бодлоо тэр илэрхийлсэнгүй. Харуул эр удалгүй жоготой нь аргагүй шүгэлдэж эмэгтэйн хөхний даруулганаас нилээд хэдэн гранат гаргаад иржээ. Мэдээж хэрэг тэр тайлбар шаардсан нүдээр эмэгтэйг харж зогсов.
   Энэ үед Артём өнөөх эмэгтэйгээс ачхүүгийнх нь ажилд эдгээр зүйлс хэрэгтэй талаарх сэтгэл хөдлөм түүхийг олж сонсоно доо гэдэгт яагаад ч юм итгэлтэй байлаа. Тэр гагнуурчин хийдэг юм, энэ бол түүний ажлынх нь нэг хэрэгсэл гээд л. Аль эсвэл төмөр замаар явж байхдаа эдгээр зүйлсийг олоод зохих ёсны газарт нь өгөхөөр авч явсан юм гэнэ биз. Гэвч тэр эмэгтэй тэгсэнгүй. Харин арагш хэдэн алхам ухраад амандаа тэр элдэв янзын чихэнд чимэггүй хараалыг урсгасаар харанхуй туннелрүү эргээд гүйгээд явчихжээ. Постон дээр пулемётын ард сууж байсан өнөөх тарган эр тавагтай хоолоо холдуулж орхиод салааны цэргүүддээ тушаал өгсөн боловч харуулын хоёр цэргийн арай хөгшин нэг нь түүнд зогсохыг гараараа занган сануулав гэнэ. Тарган эр удалгүй дурамжхан гэгч нь суудалдаа эргэн тухлаад эргээд амруугаа өнөөх хоолоо халбагадаж эхэлсэн байна. Харин энэ үед Михаил Порфиревич хэдэн алхам урагшлаад пасспортоо үзүүлэхэд бэлэн болсон байлаа.
    Гэм зэмгүй эмэгтэйн хүртэл цүнхний ёроолыг нь гартал ухаж төнхөж зогссон өнөөх харуул цэрэг огтхон ч эргэлзсэнгүйгээр мань хөгшин эрийг нэвтрүүлж орхижээ. Ванечкаг тэр бүр нэг нүдээрээ ч анхаарч харсангүй, яг л байхгүй байгаа юм шиг. Ингээд Артёмын ээлж ирэв. Харуул цэрэг түүнийг бичиг баримтыг жирэвгэр сахалтай өөр нэг харуулруу дамжуулахад тэр нүдээ онийлгож ирээд пасспортны хуудаснуудыг эргүүлж гарав. Тэгээд дэнлүүгээ пасспортон дээрх тамганууд дээр тусгаж үзээд удтал ажиглаж зогссон байна. Энэ үед харуул цэрэг Артёмын цээж зургийг бараг л таван удаа өөртэй нь харьцуулж хараад амжжээ. Артёмын хувьд аль болох гэмгүй харагдах гэсэндээ үл ялиг инээмсэглэн зогсч байлаа.
   'Яагаад чиний пасспорт чинь Зөвлөлтийн хэв загвартай байдаг билээ?' гэж юу эхэлж асуухаа мэдэхгүй байсан бололтой харуулын дарга тод гэгч нь дуугаар асуужээ.
   'Би тэр үед их жаахан байсан юм, өгснийг нь л авсан. Тэгээд ч манай өртөөний удирдлагууд ийм пасспортуудыг хүлээн зөвшөөрдөг юм.' гэж Артём хариулав.
   'Ммм, тийм байж таармааргүй л юм.' гэж хэлээд харуулын дарга хөмсгөө зангидаад 'Алив наад цүнхээ ойлго.' гэж хэллээ.
    Хэрэв тэд бууг нь олоод харчихвал эргээд туннелруу зугатанадаа хэмээн Артём сэтгэж байсан юм. Үгүй бол бууг нь тэд хураагаад авчихна шүүдээ. Ингэж бодоод Артём духныхаа хөлсийг арчлаа.
   Энэ үед Михаил Порфиревич харуулруу дөхөж очоод чихэнд ингэж шивнэжээ:
   'Константин Алексеевич, та ойлгоорой, энэ залуу бол миний найз нөхөр. Тэр үнэхээр сайн, бүр маш сайн хүү байгаа юм, би танд бүр өөрөө баталж чадна шүү.' гэлээ.
   Хилийн харуул цэрэг Артёмын үүргэвчийг нээж үзсэн ба дотор нь гараа шургуулах тэр мөчид Артёмын нуруугаар хүйт оргиж эхэлсэн байна. Харин харуул цэргийг удалгүй :
  'Тав' гэж хэлэхэд нь Артём тэгтлээ их бодож цөхсөнгүй тэр эрийг чухам юун тухай хэлж байгааг нь ойлгожээ. Энэ үед хөгшин эр халаасаа уудлаад атга дүүрэн сумнууд гарган ирсэн байлаа. Тэгээд алган дээрх сумнуудаасаа түргэхэн гэгч нь тавыг тоолж аваад харуулын цэргийн тэлээнд зүүлттэй байсан хагас нээлттэй цүнхний амруу хийж орхилоо.
   Гэвч Константин Алексеевичийн гар Артёмын цүнхэн доторхыг тэмтэрсэн хэвээр л байлаа. Хамгийн эгзэгтэй мөч ирж, гайхаж тээнэгэлзсэн дүр төрх өнөөх харуул эрийн царайнд тодроход Артёмын зүрх золтой л амаараа гарчихсангүй гэнэ. Тэгээд тэр өөрийн эрхгүй хоёр нүдээ анилаа.
   'Арван тав' гэж хайхрамжгүй дуугаар тэр эр хэлэв.
   Толгой дохисныхоо дараагаар Артём дахиад арван сум тоолж байгаад харуул цэргийн өнөөх цүнхэнд хийсэн байна. Гэвч тэр эрийн царай төрөхөөсөө ийм болов уу гэлтэй нүүрнийх нь нэг ч булчин хөдөлж, ямар ч нүүрний хувирал царайнд нь тодролгүй зогсох аж. Харин түүнийг хажуу тийш нь нэг том гэгч нь алхахад Кузнецкий Моструу нэвтрэх үүд хаалга Артёмын өмнө нээгдэх нь тэр дээ. Ингээд харуул цэргийн төмөр мэт хатуу хориг хамгаалалтыг давсан Артём санаа зовних зүйлгүйгээр урагш алхав гэнэ.
   Дараагийн арван таван минутанд Михаил Порферевич Артёмын түүнд өгөх гэсэн таван сумнаас авахгүй хэмээн татгалзаж явлаа. Тэгээд ч залуу хүүгийн мань эрд үзүүлсэн ач тус үлэмж их хойно.
   Харин Кузнецкий Мостын тухайд гэвэл Артёмын энэ хүрэх замдаа туулж ирсэн тэдгээр олон өртөөнүүдээс онцын ихээр ялгараад байх газар биш байв. Өртөөний ер бусын өргөн аркуудыг эс тооцвол адилхан л боржин чулуун шалтай, гантиг чулаан ханатай өртөө байлаа.
   Гэвч энд залуугийн анхаарлыг гойд ихээр татаж чадсан нэгэн зүйл байсан нь бараг л өртөөг тэр чигт эзэлсэн урт бөгөөд том гэгч нь галт тэрэгний чингэлэгнүүд өртөөний зэргэлдээх зам дээр өрөөстэй зогсч байсан явдал юм. Тэрхүү галт тэрэгний чингэлэгнүүд дотроос гэрэл цацарч, нүдэнд дулаахан шаргал өнгөөр цонхны хөшгийг нэвт гийгүүлж байлаа. Мөн галт тэрэгний хаалганууд яг л халуун дотноор өөрсдийг нь урьж буй гэлтэй бүгд нээлттэй бас түгжээгүй байх ажээ.
   Артём амьдралдаа ийм зүйлийг огт харж байсангүй. Тэгэлгүй яахав, түүний ой тойнд том дөрвөлжин цонхтой бөгөөд алгуур гэгч нь начигнан хөдлөх уурын галт тэрэгний дурсамж бүдэг бадаг үлдсэн байдаг байв. Гэвч тэдгээр дурсамжууд нь түүнийг маш жаахан байх үеийнх байсан тул яг л бусад дуртадгалуудынх нь адилаар баларч бас мартагдаж орхижээ. Залуу хүү тэднийг санах гэж оролдох тусам, өчүүхэн ч болов хамгийн жижигхэн хэсгийг нь санах гэж оролдлоо ч гэсэн тэдгээр дурсамжууд яг л голын урсгал ус хоёр гарынх салаагаар урсаад одох мэт удалгүй замхран алга болдог байлаа ... Гэхдээ Артём Рижская өртөөний гарцан дээр зогсох галт тэрэгний зүтгүүрийг, мөн Китай Город болон Проспект Мирт уурын тэрэгний чингэлэг, вагонуудыг хараад амжсан шүү дээ.
   Нүдээ онийлгож ирээд галт тэрэгний чиргүүлүүд хөтлөх алс тийш Артём хараагаа шилжүүлэв. Тэр дотроо тэгээд нүдээрээ тэднийг тоолж байсан юм. Харин тэрхүү галт тэрэгний нөгөө төгсгөл нь Улаан Шугамын гарцны яг дэргэд нь очоод төгсдөг байв. Бүдэгхэн гэрлийн лампны тусгалд өндөр аркнаас өлгөөстэй улаан далбаа намиран хийсч байх бөгөөд уг тугний дор ногоон хувцастай, шовх малгайтай, гартаа автомат буу барьсан хоёр цэрэг үзэгдэх нь алсаас эгээтэй л тоглоомон цэргүүд мэт харагдах аж.
   Артём ээжтэйгээ хамт амьдардаг байх үед нь тийм тоглоомон цэрэг түүнд гурван ширхэг байдаг байлаа: гар буугаа гэрнээс нь гаргаад барьчихсан цэргийн офицер нэг ширхэг. Тэр гэдрэгээ хараад ямар нэгэн зүйлийг хашгирч буй бололтой амаа том гэгч нь ангайлгажээ. Гарцаа байхгүй тулааны талбар дээр өөрийн цэргүүддээ тушаал өгч байгаа биз. Үлдсэн хоёр тугалган цэргүүд нь цэх гэгч нь зогссон байх бөгөөд гартаа автомат буунууд барьжээ. Гэвч тэрхүү хоёр цэргийн тухайд гэвэл маргаан байхгүй өөр цуглуулганых бололтой, тэднийг хамтад нь тоглох боломж ер байдаггүй байв. Учир нь ахмад байдгаараа хашгирч, цэргүүддээ тушаал өгч байгаа харагдахад нөгөөх хоёр цэрэг нь яг л хилийн манаа хийж буй гэлтэй номхон бөгөөд тайван зогсоцгоох аж. Яг л Улаан Шугаманан дээр зогсч буй энэ хоёр цэрэг шиг. Харин тэдгээр тоглоомнуудыг маш сайн санаж байгаа мөртлөө ээжийнхээ царай төрхийг санахгүй байгаагийн учрыг Артём бодоод бодоод ер олж чадсангүй ...
   Кузнецкий Мост өртөө нь өөрсдийн дүрэм журамтай. Энэ бол мэдээж хэрэг. Гэвч хэрээс хэтэрсэн зүйлс энд мэр сэр болж байдаг гэлцэнэ. Мөн эндхийн хүмүүс нь яг л ВДНХ өртөөнийх шиг хана дагуу өлгөөстэй байх бүдэгхэн улаан аваарийн гэрлийн дор аж төрцгөөдөг ажээ. Тэдгээр гэрэлнүүд нь нууцлаг бөгөөд метал гадаргуутай байгууламжийн дагуу өрөөстэй байх бөгөөд хэзээ нэгэн цагт тэд өртөөг бүхэлд нь гэрэлтүүлдэг байсан байж болох юм. Харин галт тэргийг эс тооцвол залуу хүүгийн анхаарлыг татаад байхаар зүйл энд өөр байсангүй.
   'Метронд үзэсгэлэнтэй сайхан газрууд олон байдаг гэлцэнэ. Гэвч миний ажиглаад байгаараар бол тэд өөр хоорондоо бараг ялгагдаад байхгүй юм шигээ, бүгд л адилхан санагдаж байна.' гэж урам нь бага зэрэг хугарсан Артём өөрийн санаа бодлыг Михаил Порфиревичид хэллээ.
   'Алив л дээ, залуу минь! Чиний үзэж хараагүй, бүр итгэмээргүй сайхан газрууд олон бий шүү! Цагираг дотор Комсомсолкын өртөө байдаг юм. Ямар сайхан газар гэж санана! Орд харш л гэсэн үгдээ!' гэж хэлээд хөгшин эр цааш нь, 'Тэнд маш том талбай байдаг юм. Гэхдээ би таазыг нь ярьж байгаа юм шүү. Тэнд Лениний зураг, мөн бас бусад зүйлсийн зураг зураастай байдаг юм ... өө, ингэхэд би юу л яриад байна даа.' Тэр дороо зогссоноо, Артёмд хандан ийнхүү шивнэлээ, 'Энэ өртөөнд Соколын шугамнаас ирсэн нууц туршуулууд олон бий, яагаав нөгөө, Улаан Шугам, намайг өршөөгөөрэй. Би бүр тэднийг хуучин нэрээр нь дуудаад сурчихжээ ... за тэгэхээр дүү минь, чи энд байх хугацаандаа мэдэлтэй байх хэрэгтэй шүү. Бас нэг их юм яриад байх гэсний хэрэггүй. Эндхийн засаг захиргаа нь тусдаа байдаг ч гэсэн Улаантнуудтай ам мурийхгүйн тулд хэрвээ тэднийг хүсэлт гаргах л юм бол хэнийг ч болов баглаж аваачаад өгөхөд бэлэн улс байдаг юм, гэхдээ тэдний үйлддэг нууцлаг аллагыг эс тооцвол шүүдээ.' ингэж хэлэхдээ Михаил маш аяархан бөгөөд хэн нэгэн тэднийг харж буй эсэхийг шалгах гэсэн мэт ийш тийш нь харж зогсов. 'За за, хэдүүлээ явж амрах газар олцгооё. Үнэнийг хэлэхэд би маш их ядарч байна шүү. Чи ч гэсэн. Миний хувьд чи хөл дээрээ арай ядан л тогтож байгаа юм шиг харагдаж байна. Юутай ч шөнийг энд өнгөрүүлээд авъя. Тэгээд цаашаагаа хөдлөнө байгаа.' гэж хэллээ.
   Артём зүгээр л толгой дохив. Мэдээж хэрэг энэ өдөр туйлдуулж орхимоор хүндхэн болж өнгөрснийг хэн бүхэн мэдэх хойно дахин энэ тухай сөхөх хэрэг байна уу?
   Залуу эр санаа алдаад, өнөөх галт тэрэгнүүдээс харцаа салгалгүйгээр Михаил Порферевичийг даган алхаж байлаа. Галт тэрэгний чингэлэгнүүд дотроос хүмүүсийн инээлдэж бас хөхрөлдөх нь тод дуулдах ба хаалган дээр зогсох нэгэн эрийн дэргэдүүр тэд өнгөрцгөөв. Тэр эр их ядарсан мэт харагдах байхын зэрэгцээ тамхи соронгоо хөрштэйгөө өнөөдрийн үйл явдлуудыг ярилцаж буй бололтой.  Мөн чингэлэг дотор жижиг дугуй ширээг тойрч суусан үеийн хөгшчүүл бүдэг дэнгийн гэрэлд халуун цай оочиж суугаа нь үзэгдэв. Бас жаахан хүүхдүүд нааш бас цааш нь яг л галзуу юм шиг хөөцөлдөн гүйлдэх аж. Уг өртөөний хүмүүсийг нөхцөл байдал харьцангуй хүнд, хэзээ л бол хэзээ юу ч тохиолдож мэдэх тул тэдэнтэй нүүр тулгарахад үргэлж бэлэн явдаг ВДНХ өртөөнийх нь ард иргэдтэй харьцуулбал уур амьсгал энд огт өөр байлаа. Мэдээж хэрэг тэнд орой үдшийн цагаар хүмүүс нэг нэгнийхээ майхнаар зочлолгүй л яахав. Гэвч эндхийнх шиг хаалга хотоо нээлттэй орхиод, бүх зүйл нь ил задгай дэлгэж тавьдаггүй байсан юм. Мөн эндхийн хүмүүс нь тав тухтай нь аргагүй суух ба хүүхэд багачууд  тааваараа гүйлдэцгээх аж .... нэг ёсондоо л энэ өртөө хэтэрхий аз жаргалтай юм.
   'Тэд ингэхэд энд юу хийдэг улс вэ?' гэж сая л нэг ам нээж Артём хөгшин эрээс асуув гэнэ.
   'Юу? Чи мэдэхгүй хэрэг үү?' гэж Михаил Порфиревич гайхсан хэрнээ тайван өнгөөр хариулжээ. 'Энэ бол Кузнецкий Мост! Чи метроны хамгийн сайн техникч засварчдыг зөвхөн эндээс л олж авна гэж мэддээ, өртөөний жинхэнэ мастерууд байгаа юм. Соколын шугамнаас тэд янзлуулж засуулахаар элдэв янзын төхөөрөмжүүдийг энд авчирдаг ба тэр бүү хэл Цагирагийн цаанаас ч хүн амьтан олноороо ирдэг юм. Хүмүүсийн хөл тэгээд тасарна гэж огт байхгүй шүүдээ. Тэгэхээр эндхийн амьдрал ямар шиг байнадаа?' гэж хэлээд хөгшин эр санаашран уулга алдлаа. 'Гэхдээ эндхийн улс өөрсдийн гэсэн хориг, дүрэм журмыг бас мөрддөг юм ...' хэмээн нэмж хэлэв.
    Харин Артёмын хувьд энэ галт тэрэгний чингэлэгнүүдийн аль нэгэн дотор ороод орон дээр унтаж үзэхийг үнэн голоосоо хүсч байлаа. Өртөөний төв танхмын голд яг л өөрсдийнх нь ВДНХ өртөөнд байдаг шиг майхан урцнуудыг тойруулан хатгажээ. Тэгээд тэдний тулж ирсэн эхний майхны үүдэнд том гэгч нь 'ЗОЧИД БУУДАЛ' хэмээн бичсэн байв. Харин тэндээс цааш залгуулаад өртөөний оршин суугчдын майхнууд үргэлжлэх аж. Михаил Порферевич эндхийн нэг зохион байгуулагчийг нь дуудаж ирүүлээд гарт нь хэдэн сум атгуулангаа чихэнд нь өнөөх 'Константин Алексеевич'-ээр эхэлсэн шидэт үгээ шивнэн хэлсэн байна. Ингээд л бүх зүйл шийдэгдчих нь тэр.
   'За хэдүүлээ ийшээ орноо!' гэж хэлээд Михаил Порферевечийг гараараа зангахад бяцхан Ванечка баярласандаа хөл дороо дэвхцэв.
   Тэнд тэд өөрсдийг нь цайгаар дайлсан бөгөөд ямар ч үнэ өртөг нэхсэнгүй. Мөн шалан дээр дэвссэн гудаснууд нь зөөлөн гэдэг нь аргагүй юм, толгойгоо чи нэг л тавьсан бол тэндээс дахин хэзээ ч босмооргүй мэт санагдана шүү. Харин Артём халуун цайгаа үлээх зуураа өмнөө буй аягатай цайгаа альхэдийнэ мартаж орхиод өвгөний өөрт нь хэлсэн дараах зүйлсийг анхааралтай гэгч нь сонсч суув:
   'Эндхийн салаа замууд бүхэлдээ тэдний мэдэлд байдаг юм. Мөн энэ тухай хэн ч чамд хэлэхгүй. Улаантнууд бол үүнийг бүр хүлээн зөвшөөрөх ч үгүй байх. Гэхдээ Их Сургууль тэдний мэдэлд байдаггүй юм, бас тэрний цаадах газрууд ч мөн адил! Тиймээ, тийм. Улаан Шугам Спортивная өртөө хүртэл үргэлжлэх болно. Харин тэнд нэг гарц байдаг шүү, тэр өртөөг Ленинская Горы гэж нэрлэдэг байлаа. Золиг гэж, одоо юу болж өөрчлөгдлөө дөө байз, би энэ өртөөнүүдийг зөвхөн хуучин нэрнүүдээр нь л нэрлээд сурчихаж ... За, тэгэхээр байнаа, энэ Ленинская Горы өртөө гүүрэн доогуур өнгөрдөг юм. Гэвч тэрхүү гүүр дэлбэрэлтэнд өртөөд голруу нурж унаснаас болоод өртөө нэгэн цагт урсгал усны үерт автаж байсан гэдэг. Тийм болохоор метронд орогногчид анхнаасаа л Их Сургуультай холбоо харилцаагүй байсаар энэ хүрсэн хэрэг шүүдээ ...' гэлээ.
   Артём цайгаа бага багаар оочихын зэрэгцээ Улаан Шугамны дагуу татагдсан тэдгээр эвдэрхий төмөр замын зөрлөгүүд дээр, дорнодоос өрнөдрүү зорчих замын бэлчир тэр хэсэгт ямар нэгэн нууцлаг бөгөөд ер бусын зүйл бий гэдэгт өр зүрхнээсээ итгэж байсан ба энэ тухай бодох тусам нь нуруугаар нь хүйт дааж байлаа. Гэвч түүний эдгээд хүйтэн бодлуудыг хоолойгоор нь гулган орох халуун цай ч гэсгээж үл чадна. Энэ үед Ванечка хумсаа мэрж суулаа. Зөвхөн өөрийн ажлын үр дүн болсон шүлсэнд норсон хуруунуудаа сэтгэл хангалуун гэгч нь харах гэж л зогсох ба төд удалгүй эргээд л хумсаа мэрж эхлэх нь төвөгтэй гэдэг нь аргагүй юм. Харин түүнийг ажиглаж суусан Артём жаалхүүг чимээ гаргалгүй томоотой байгаад нь баярлаж байлаа.
  'Чи мэдэх үү? Бид Баррикадная өртөөнд жижиг дугуй булантай гэдгийг?' гэж хэлэхдээ Михаил Порферевич ичэнгүйрэн инээмсэглэв. 'Тэгээд үдэш орой болохоор бид тэнд цуглацгаадаг юм. Заримдаа Улыца 1905-аас хүмүүс ирнэ. Өөр өөрсдийн гэсэн үзэл бодолтой, ондоо ондоо хүмүүс тэнд ирж чуулцгаана. Бас Антон Петрович манай өртөөнд нүүж ирснээс хойш ... төрийн төлөө оготно боож үхнээ гэж, үнэхээр утгагүй хэрэг. Гэхдээ бид тэнд заримдаа улстөрийн талаар ярьдаг байлаа л даа. Ер нь бол тэнд, Баррикаднаяад мэдлэг боловсролтой хүмүүсийг тийм ч нааштайгаар хүлээн авдаггүй байсан юм. Тийм болохоор бид цуглааныг маш чимээгүй хийдэг байсансан. Тэгээд нэг удаа Яков Юсифовичийг би Их Сургуулийн өртөө устаж үгүй болоогүй гэж хэлж байхыг нь сонссон юм. Тэд туннелийг хааж битүүмжлээд урсгал усыг тогтоож дөнгөсөн гэдэг юм билээ. Түүгээр үл барам тэнд хүмүүс амьдарцгаадаг гэсэн шүү! Гэхдээ жирийн нэг хүмүүс биш ... чи төсөөлж байна уу, тэнд Москвагийн Их Сургууль байдаг байсан. Тийм болохоор л Их Сургуулийн өртөө гэж нэрлэсэн хэрэг. Цуу яриаг сонсохнээ, Их Сургуулийн өртөөнд хэсэг профессорууд оюутнуудынхаа хамтаар мэнд үлдэцгээсэн гэдэг юм. Мөн Их Сургуулийн яг доор нь Сталины үед барьж байгуулсан тэсрэх бөмбөгнөөс хоргодох байр байдаг гэнэлээ. Тэгээд метроны системтэй зарим нэг хонгилуудаар холбогддог байх гэж бодож байна. Яг ингээд бодоод үзэхээр тэнд бас нэг оюун ухааны төвлөрөл болсон газар байдаг юм шигээ! Гэхдээ ... энэ ч ердөө л цуу яриа хойнодоо, итгэхэд бэрх юм. Тэгээд бүх гурван өртөө болон хамгаалалтын нуувчуудыг ректоруудыг удирдаж байдаг бөгөөд өртөө бүрийг нь деканууд толгойлж байдаг гэсэн. Мэдээж хэрэг тэд бүгд тусгай шалгуураар сонгогдсон байдаг юм. Тэнд мөн мэдлэг гэдэг байрандаа удаан оршин тогтнох зүйл биш байлаа. Тэд чинь оюутнууд, дээд боловсрол эзэмшсэн хүмүүс, бас багш нар шүүдээ! Харин эндэх шиг урлаг соёл мөхсөн газар яавч байж таарахгүй. Тэгээд тэд өөрсдийнхөө ой тойнд мартагдалгүй үлдсэн мэдлэгүүдийг бичиж хадгалаад, нэмж судлаад цааш нь хөгжүүлж байдаг гэсэн ... Бас Антон Петрович хэлэхдээ түүний инженер найзуудын нэг нь гадаргуу өөд гарах нууц гарцыг олсон гэж ярьж байх юм. Мөн тэд хамгаалалтын тусгай хувцас хэрэглэлийг зохион бүтээсэн бүтээснээр барахгүй заримдаа метроны гүнрүү скаут туршуулуудыг илгээдэг гэж байналээ ... Энэ бүхэн чамд үнэхээ итгэмээргүй сонсогдож байгааг чинь мэдэж байна!' гэж Михаил Порфиревич өгүүлбэрээ дуусгалгүй дутуу орхилоо. Ингээд хагас асуусан харцаар Артёмруу харахад залуу хүүгийн нүдэнд уйтгар гуниг хуралдсан байхыг нь олж харжээ, цөхөрсөн бас эргэлзсэн тийм нэгэн харц. Удалгүй Артём ханиалгаж хоолойгоо нэг засаад итгэлтэй нь аргагүй өнгөөр ингэж хэлэв:
   'Яагаад? Энэ чинь харин боломжтой сонсогдож байна шүү дээ! Полисыг жишээ аваад үз л дээ. Би бас л адилхан зүйлийн талаар сонссон юм байна ...'
    'Тиймээ, Полис бол гайхалтай сайхан газар! - Гэхдээ яаж чи энэ өдрүүдэд тийш хүрч очно гэж бодож байна даа? Хүмүүсийн хэлэлцэхийг сонсохнээ консулын эрх мэдэл цэргийнхний гарт шилжсэн гэлцэнэ ...'
    'Юун консул?' гэж ирээд Артём нүдээ том болгон асуулаа.
    'Айн? Чи сонсоогүй хэрэг үү? Полисыг маш их эрх мэдэлтэй хүмүүс зөвлөл байгуулан удирдаж байдаг юм шүүдээ. Мөн тэдгээр хүмүүс номын санчид юмуу эсвэл засварчид гээд хоёр хэсэгд хуваагдсан байдаг гэж дуулсан. Гэхдээ үнэнийг хэлэхэд би өөрөө ч Лениний нэрэмжит номын сангийн талаар сайн мэдэхгүй юм, тийм учраас энэ талаар яриад яахав, гэхдээ Полисруу нэвтрэх өөр нэгэн гарц Батлан хамгаалах яамны ард талд байдаг байсан шиг санагдах юм. Ямар ч байсан тэр хавьд байдаг нь тодорхой. Бодвол тэндхийн генералуудын зарим нь тийшээ дүрвэж ороо байлгүйдээ. Эхэндээ тэдгээр айхтар цэргийн хүмүүс Полисыг гартаа авсан байна. Гэвч хүмүүс тэдний шинэ засаглалд тийм ч дуртай байсангүй. Ингээд тэнд таагүй зүйлс тохиолдож эхэлсэн байна л даа. Ойлгож байна уу, хүмүүсийн цус асгараад л - гэхдээ бүр дээр үед, Улаантнуудтай тулалдахаас өмнө, тэднийг гарч ирэхээс ч бүр өмнөх үйл явдлууд байгаа юм. Тэгээд тэд зөвшилцөлд хүрцгээж энэ консул гэгч зүйлийг байгуулсан байх нь. Харин үүний дараагаар тэд хоёр фракц болон салж л дээ. Номын санчид, тэгээд засварчид. Мэдээж хэрэг хачин сонсогдож байгаа биз? Мөн цэргийхний хувьд ч маргаан байхгүй амьдралдаа тун цөөхөн номын санчид уулзаж үзсэн улс байх. Одоо бол тэд ингээд л цугтаа байх болсон нь сонин санагдаж байгаа байлгүй. Гэвч энэ хоёр фракцын дунд үргэлж хэрүүл тэмцэл өрнөдөг байлаа. Өртөөний эрхийг нэг нь авна, удалгүй нөгөө нэгэндээ халаагаа өгөх хэрэг гарна. Харин удалгүй Улаантнуудтай тэд тулалдах шаардлагатай болох үед өв соёлоос илүүтэй хамгаалалтын систем тэдэнд хэрэг болсон тул энэ онцгой үүрэг даалгавар генералуудад шилжин ирсэн байна. Тэгээд дайн дууссаны дараагаар номын санчид эргээд засгийн эрхэнд гаржээ. Их тогтворгүй газар байгаа биз? Одоо бол тэнд цэргийнхэн хүчийг авсан гэсэн, тэгээд өөрсөдтэй нь тэрсэлдсэн хэнбугайг нь ч зүгээр өнгөрүүлдэггүй болсон гэнэлээ.' ингэж хэлээд Михаил Порферевич үл ялиг инээмсэглэв. 'Тийш явж хүрнэ гэдэг Маргад Эрдний хотод хүрэхтэй л адил амар биш ажил шүү .... хэх, Их Сургуулийг бид тэгж нэрлэдэг юм ... Чи Улаан Шугамаар эсвэл бүр Ханзагийн тойргоор явлаа ч гэсэн тэнд хүрч чадахгүй. Фашистууд гарч ирэхээс өмнө бол чи Пушкины өртөөгөөр дамжаад Чеховын өртөөнд хүрнэ, тэндээсээ ердөө Боровицкая өртөө гээд л тэнд хүрэх боломжтой байлаа. Тийм ч амар маршрут биш ч гэлээ залуу зандан цагтаа би түүгээр гарч байсан юм шүү.'
    Артём хөгшин эрийг хэрхэн Полисруу хүрч байсныг сонсоод түмэн асуултаар мань эрийг булжээ. Ялангуяа аяллын хамгийн хүнд бэрх хэсгүүдийг нь асууж байлаа. Мөн Михаил Порферевич ч гэсэн хариулт өгөхөөсөө огт татгалзсангүй.
    'Туннелийн яг голд нь юу ч үгүй болтлоо шатаад тэр чигтээ хаягдаж мартагдсан нэгэн галт тэрэг байдаг юм. Эхх, тийш очилгүй их уджээ. Одоо чамайг хүрч очвол тэнд золгүй тэдгээр хүмүүсийн нүүрс болтлоо шатсан цогцоснууд суудал дээрээ суусан хэвээрээ байгаа үгүйг нь хэлж мэдэхгүй юм, даанч. Бодохоос ч аймар юм. Энэ бүхэн чухам яаж болж өнгөрснийг нь бас мэдэх юм алга. Найз нөхдийн маань дундаас ч хариулж мэдэх нэгэн нь мөн гарч ирээгүй юмдаг. Тэгээд уг галт тэрэгний цаана явж гарна гэдэг их төвөгтэй хэрэг шүү. Учир нь туннел нурж галт тэрэгний эргэн тойрондох зай завсрыг хүн орж гарахын аргагүй болтол нь чигжиж орхисон байдаг юм ... зөвхөн галт тэрэгний чингэлэг дундуур явах замыг үлдээгээд! Чи мэдэж байна уу? Би бол ямар ч сүсэг бишрэлгүй, атэист нэгэн. Тэгээд элдвийн дэмий балай зүйлст ер итгэдэггүй тийм л хүн. ... Гэвч ... тэр галт тэргэн дотор тохиолдсон хачирхалтай зүйлсийг тайлбарлаж хэлэхэд үнэхээр бэрх юм. Харин одоо бол би юунд итгэх, эсвэл итгэхгүй мэдэхээ болиод байна шүү хө.'
    Хөгшин эрийн эдгээр үгс Артёмд туннелд олж сонссон өнөөх дуу чимээ, тэдний араас элдэж байсан учир битүүлэг хуйн талаарх бүрхэг дурсамжийг нь сэдрээж орхижээ. Залуу хүү тэгээд тэсэлгүй өөрт тохиолдсон зүйлийг, өөрийнхөө багийнханд учирсан гамшгийг, Бурбоны талаар дэлгэрэнгүй ярьсан ба нилээд эргэлзсэний эцэст Ханы өөрт нь ярьж хэлж байсан зүйлсийн талаар түүнд ярьж өглөө.
    'Юу? Чи чинь юу яриад байнаа? Үнэхээр утгагүй хэрэг!' гэж Михаил Порферевич түүний яриаг эсэргүүцлээ. 'Би тийм зүйлсийн талаар урьд нь зөндөө олон сонсч байсан юм байна. Ингэхэд чамд Яков Юсуфовичийн талаар би ярьсан билүү? Яахав, тэр физикч хүн л дээ. Тэгээд хүмүүс хамгийн нам давтамжтай дууны долгионтой таарсан үед тиймэрхүү хачирхалтай зүйлс тохиолддог гэж хэлснийг нь санаж байна. Бараг л чихэнд үл сонсогдохуйц тийм чимээ. За байз 7 герц хавьцаа л байх, хэрэв би эндүүрээгүй бол ... харин эдгээр чимээнүүд байгалиас гаралтай байх гэж бодож байна. Тухайлбал, газрын гүн дэх давхаргуудын тектоник хүчний нөлөөгөөр ч юмуу тэгж сонсогдсон байж мэднэ шүүдээ! Золиг гэж, өөр юу гэж хэлээд байлаа даа? Түүнийг тайлбарлаж байхад нь сайн анхаарч сонсоогүй юм байна ... Гэхдээ чи тэгээд үүнийг үхэгсэдтэй холбож тайлбарлах гээд байна уу даа? Бас турбан дотуур ий? Больж үз залуу минь ...'
     Энэ хөгшин эр үнэхээр сонирхолтой ажээ. Урьд өмнө хэнээс ч олж сонсч байгаагүй тийм хачин сонин зүйлсийг Артём чухамхүү энэ хүнээс л дуулж байлаа. Мөн энэ хүн метрог өөр өнцгөөс, дайнаас өмнөх бүрэн бүтэн байх тэр үед нь олж харсан бөгөөд тэдгээр бүх яриа нь Артёмын хүсэл сонирхлыг дэлхийн гадаргуу өөд татаж байсан юм. Газар доорх эхний он жилүүд нь туйлын тав тухгүй байсан талаар тэр мөн хуучилжээ. Энэ үед Артём толгой дотроо Сухой болон Анчин хоёрын яриаг санасан байна, тэгээд түүнээс:
    'Харин та юу гэж бодож байна ....? Бид .... хүмүүс .... эргээд гадаргуу өөд гарцгаах болов уу?  Бид энэ бүх шалгуураас амьд мэнд үлдэцгээгээд дээш дахиад гарах болов уу?' гэж асуув.
    Гэвч удалгүй залуу эр ингэж асуусандаа харамсч эхэллээ. Учир нь тэр Михаил Порферевичийн хамгийн эмзэг сэдвийг нь хөндөж орхисноо хэрхэн тааварлах билээ. Яг л амьгүй мэт уйтгартай нь аргагүй дуугаар Михаил Порферевич:
    'Би тэгж бодохгүй байна, дүү минь. Бүр огтхон ч.' гэж хариулав.
    'Гэхдээ ... тэнд өөр бусад метроны системүүд бий шүүдээ, Петербургт, Минскт бас Новгородод.' хэмээн ой тойндоо дэвттэл тогтоосон эдгээр хотуудын нэрсийг Артём дурьдав. Гэвч залуу хүүгийн хувьд эдгээр нэрнүүд нь яг л хоосон сумны хонгио шиг л байдаг байлаа.
    'Ахх! Петербург! Ямар гайхалтай хот байсан гэж санана!' гэж хэлэхдээ Михаил Порферевич гэнгэнэтэл санаа алдав.
    'Чи дуулсан уу? ... Айсакын ... Эсвэл Адмиралтэйство гэж ... ямар гайхалтай, ямар сайхан гэж бодно! Невский Проспектын үдэш - тэр бүх дуу чимээнүүд, хүмүүс, инээд наргиан, мөхөөлдөс барьсан жаалууд, хөөрхөн охид ... бас тэд хөгжим тоглоцгоогоод л ... мэдээж хэрэг голдуу зун цагт л даа. Мөн тэд зун цаг хэдий ч аятай цаг агаартай байх нь ховор байдаг байв. Харин урин зөөлөн цаг айлчлан ирэхэд ... нар, үүлгүй тэнгэр, яг л номин эрдэнэ мэт хөх цэнхэр ... бас амьсгалахад хичнээн амар мөн хичнээн сайхан байдаг байсан гээч ...'
    Ийнхүү ярьж байхдаа түүний нүд Артём дээр тусч байлаа. Гэвч түүний хоёр нүд залуу эрийн биеийг түүний ардах майхан урцны хана хатавчтай нь хамт нэвтлээд метроны харанхуй хонгилуудаар явж, газрын дээрх гадаргуу өөд, тоос шороон дундаас боссон хотын өндөр барилгуудыг шүлжсээр мянган бээрийн зайд ширтэж байх шиг залуу эрд санагджээ. Михаил Порферевич гүнзгий гэгч нь санаа алдаад удалгүй дуугаа хураав. Харин Артём аниргүйг эвдэхийг хүссэнгүй, гэвч Михаил дахин ам нээж,
   'Мэдээж тэгэлгүй яахав. Москвагаас өөр метроны систем тэнд олон бий. Магадгүй тэнд хүмүүс бидэнтэй адил нуугдацгааж бас орогноцгоож байж мэдэх л юм .... Гэхдээ бодоод үз, залуу дүү минь!' гэж хэлээд тэр хуруугаараа тэнгэр өөд заалаа. 'Хичнээн ч жил өнгөрөв, бүү мэдэг ... Энэ олон жилийн хугацаанд тэд биднийг олж болох л байсан, хэрвээ тэд бидний хайж байсан бол ... үгүй гэж үү? Үгүйэ.' тэр толгойгоо сэгсрэв. 'Би тэгж бодохгүй байна.'
   Ахиад л майханд анир чимээгүй байдал ноёрхлоо. Таван минутын дараагаар сайх хөгшин эр Артёмд,
   'Тэнгэр минь, ямар гайхалтай байсан ертөнцийг бид бусниулж орхивдоо ...' ингэж хэлээд санаа алдав.
   Майханд чимээ аниргүй. Ванечкагийн хувьд тэдний аяархан харилцан ярианд бүүвэйлэгдээд альхэдийнээ гүн нойронд автжээ. Жаалхүүгийн ам нь хагас нээлттэй байх агаад аман дотроо тэр ямар нэгэн зүйлийг бувтнах аж. Заримдаа гиншиж яг л бяцхан гөлөг шиг гийнана. Михаил Порферевич дахин нэг ч үг дуугарсангүй. Бодол болон тийнхүү хэвтэх түүнийг унтчихвуу гэж Артём эргэлзэхэд хүрсэн байна. Гэвч залуу хүү түүнд саад болохыг хүссэнгүй, нүдээ тэр аниад унтахаар хэвтэв гэнэ.
   Эцэс төгсгөлгүй мэт үргэлжилсэн урт өдрийн дараагаар өнөөдрийн болж өнгөрсөн бүхнийг Артём толгой дотроо эргэцүүлэн бодож байлаа. Энэ удаад зүүд нойрны ертөнц түүн дээр айлчлан ирэхдээ төдий л урт замыг туулсангүй энэ удаад ... мөн цаг хугацаа удааширсаар, бүр удаан болсоор өөрийн хэмжээсээ удалгүй алдах болно ... Гэвч одоохондоо залуу эр маань хараахан унтаагүй байна. Зөөлөн бөгөөд тав тухтай матрас залуугийн дороос нухаж эхэлсэн тул аятай байрлалыг олохын тулд Артём ахин дахин хөрвөөх хэрэгтэй болов гэнэ. Мөн хөгшин эрийн түүнд хэлж байсан өнөөх гунигтай үгс чихэнд нь ахин дахин сонсогдоно ... 'Үгүйэ, би тэгж бодохгүй байна' ... Дахин гадаа гудманд гэрлийн чийдэн хэзээ ч асахгүй, хүн төрөлхтний авъяас билиг шингэсэн гайхалтай уран барилгууд, ахин тэд хэзээ ч тэнгэр өөдөө сүндэрлэхгүй. Гэрэл гэгээ, зуны дулаан үдшийн урин зөөлөн салхин. Ахиад тэд хэзээ ч нүүрийг маань илбэн үсийг минь намируулахааргүй болсон. Тэнгэр. Яг л хөгшин эрийн дүрслэн хэлсэн шиг ахиад хэзээ ч номин цэнхэр өнгөөр тэр гэрэлтэхгүй нь харамсалтай. Тэнгэр. Бас тэнгэр. Одоо тэр нэгэнтээ кабелийн утас аалзны тор мэт хэрсэн метроны харанхуй хонгилуудаар эгнэгт халхлагджээ. Гэвч энэ бүхнээс гадна, ингэхэд тэр юу гэж хэллээ? Номин хөх? Цэвэр бас цэнгэг гэсэн байх аа? ... Энэ тэнгэр гэж үнэхээр хачин юм, яг л Артёмын тэр үед Ботаникын цэцэрлэгт хүрээлэнд харснаас огт өөр юм гээч. Тэгэхэд тансар хилэн тэнгэр гүн цэнхэр өнгөөр тунараад, одод түгсэн шөнийн ертөнц балгас болсон хот айлыг нөмөрсөж байж билээ .... Мөн байшин барилгууд үнэхээр нүсэр том байсан хэдий ч өөрсдийн сүр бараагаар орчныг сүүдэрлүүлэхээ альхэдийнэ больсон байлаа. Яг л тэд угаагдсан юм шиг, яг л тэд агаар тэнгэрт ууссан юм шиг балгас болоод ёрдойн харагдаж байсан юм. Харин тэр дээр чухам хэдий хэр хүмүүс амьдарч байсан бол! Артём амьдралдаа нэг дор олон хүн цугласан байхыг ер харж байгаагүй юм, магадгүй Китай Городыг эс тооцвол шүүдээ. Гэвч тэр дээр маш олон, бүр илүү олон хүмүүс байдаг байсан юм. Тэгээд тэдгээр байшин барилгуудын цонх үдэш орой шаргал өнгөөр цацраад, тэр олон өрөө тасалгаанууд амьд хүмүүсийн инээд баяр, яриагаар хөөрөөр бялхаж байсан гэж санадаа! Энэ бүхэн Артёмын зүүдэнд харагдаж байлаа. Тэнд мөн маш олон хүүхдүүд гүйлдэж байлаа. Гартаа ямар нэгэн идэх юм барьцгаажээ тэд, гарцаа байхгүй мөхөөлдөс байх. Амьдралдаа жинхэнэ мөхөөлдөс идэж үзээгүй ч залуу хүү тэднээс зайрмагийг нь гуйж байх юм гэнэ. Балчир жаахан байхдаа Артём тэднээс нэгийг идэж үзэхийг ихэд хүсдэг байсан боловч хаанаас олдох билээ дээ, нэгэнт зайрмагны үйлдвэр хулгана хархнуудын үүр уурхай болсноос хойш. Нэгэн цагт сүүгээр хийсэн амтат зайрмаг гардаг байсан тэр газраас одоо зөвхөн хулгана хархнууд гардаг болсон байна. Хулгана бас гөлчгий. Гөлчгий тэгээд хулганууд! Харин өнөөх хүүхдүүд инээлдэн хөхрөлдөж залуугаас тэд цаг үргэлж зугтаацгааж байсан тул тэдний царай төрхийг олж харна гэдэг үнэндээ хэцүү хэрэг байв. Удалгүй Артём чухам өөрийнхөө юу хүсээд байгааг ойлгохоо болив. Тэдний зайрмагнаас ганцхан удаагаа хазаж үзэх, аль эсвэл тэдгээр хүүхдүүдийн царай төрхийг олж харах, яг л тэднийг нүүртэй эсвэл нүүргүй эсэхийг нь олж мэдэх гэсэн шиг ... тэгээд тэр айж эхэллээ.
     Байшин барилгуудын цонхноос цацарч байсан гэрэлнүүд нэг нэгээрээ унтарч эхлэв. Хэсэг хугацаа өнгөрөхөд өнөөх бяцхан хүүхдүүд харанхуйн дундаас мань эррүү ойртож байх нь тодхон үзэгдэв.
    Гэвч Артём тэдгээр бяцхан хүүхдүүдийн араас хөөсөн хэвээр л байлаа. Дахин нэг хором өнгөрөхөд тэдгээр хүүхдүүдийн амнаас гарах инээд хөгжилтэй найрсаг биш ёрын муухай өнгөөр сонсогдож эхэлжээ. Артём хамаг хүчээ дайчлан тэдгээр жаалуудын нэгнийг ханцуйнаас нь барьж аваад тогтоох тэр мөчид чөтгөр шиг бяцхан жаал түүний гарыг маажиж эхлэх нь тэр. Артём харин төмөр мэт хатуу гараараа жаалхүүгийн багалзуурнаас барьж аваад хүчээр тэр хүүгийн царайг эргүүлэн харах гэтэл, энэ бол Ванечка байлаа! Архиран хүржигнэж, шүдээ зуун тэр хавираад тэр даруй Артёмын гараас зугтахаар оролдож эхэлсэн байна. Харин айж цочсондоо Артём жаалхүүг арагш нь түлхэж орхижээ. Түүний өвдөг дээрээс өндийсөн жаалхүү гэнэтхэн толгойгоо өндөр гэгч нь өргөөд Артёмын ВДНХ өртөөнд байх үедээ сонссон шиг нь зүрх зүсэм аймшигтай муухай дуугаар бархирч эхлэх нь аймшигтай бөгөөд гаслантай! ... ойр орчинд гүйлдэж байсан хүүхдүүдийн хөдөлгөөн удааширч, бүр удааширсаар, аажим бас аажмаар түүнрүү эргэн харж эхэллээ ... Ойртсоор, дүнсгэр бөгөөд нүсэр, харанхуй том байшингууд түүнрүү ойртсоор, бас ойртсоор л ... тэдгээр хүүхдүүд болон харанхуй байшингуудын хоорондох зай завсар улам бүр багассаар л ... бас ойртсоор л ... удалгүй тэдгээр жаалууд Ванечкагийн зовлон шаналалыг мэдэрсэн бололтой бүгд Артёмруу уйтгартай бөгөөд гунигтай нь аргагүй эргэн харлаа. Гэвч тэдэнд нүүр байсангүй, яг л оргүй хоосон тэдний царайн дээр хөө шиг хар өнгийн будгаар ам зурчихсан гэлтэй. Харин тэдний нүд нь цөцгийгүй бөгөөд шөнийн тэнгэр шиг хар ажээ.
    Удалгүй Артёмын чихэнд тэр гэж тодорхойлж хэлэхийн аргагүй чимээ дуулдаж эхэлсэн байна. Чимээгүй бөгөөд эгзэгтэй тэр тулалдаан үргэлжилж, өнөөх бяцхан жаалууд аажим аажмаар ойртохын зэрэгцээ хачирхалтай тэрхүү шивнээ бага багаар тодорч эхэлж байлаа. Ойртоод л, тодроод л, бас ойртоод л. Удалгүй Артём үүнийг чухам юун тухай хэлээд байгааг нь ойлгожээ. 'Чи явах ёстой', 'Чи явах ёстой' ... 'Чи явах ёстой' ... Энэ үг ахин дахин түүний чихнээ цуурайтна. Чихэнд чимэггүй энэхүү шивнээ чухам хэнийх болохыг нь Артём эцсийн мөчид олж мэдсэн байна. Энэ бол Анчингийн хэлсэн үгс байлаа.
    Артём удалгүй хоёр нүдээ нээж, нойрноосоо сэржээ. Майхан дотор харанхуй бас чийгтэй байсны дээр түүний толгой дотор түмэн янзын бодол нааш цааш нь холхилдоно. Хамаг сэрэл мэдрэмжийн цэгүүд нь дуг нойрноосоо сэргэж байх хооронд хэдэн цагийг унтаж өнгөрүүлснээ анзаарах сөхөө Артёмд ер олдсонгүй. Тийм учраас эргэж нүдээ аниад таатай зүүд зүүдлэхийн тулд тайван нойрсох аль эсвэл хөнжлөө сөхөөд орноосоо босоод замдаа гарахад бэлтгэх хоёрын чухам алинийг нь хийх ёстойгоо мэдэхгүй хэвтэж байлаа.
   Харин энэ үед майхны үүдийг сөхөөд тэднийг Кузнецкий Моструу нэвтрүүлсэн өнөөх харуул цэргийн толгой цухуйлаа. Овог нь хэн билээ дээ, байз? Константин ...
   'Михаил Порферевич! Михаил Порферевич! Сэрж үзээрэй! Михаил Порферевич! Тэр үхчихэв үү, яав!?' учир зүггүй ингэж хашгирах тэрээр айж цочсондоо өөррүү нь цоо ширтэн суух Артёмыг ч анзаарч харсангүй. Тэгээд тэр майханд орж ирээд унтаж байсан хөгшин эрийг сэрээхээр сэгсэрч гарлаа.
   Ванечка эхлээд сэржээ. Гэвч нойроо харамласан жаалхүү дургүйцэж байгаагаа илэрхийлж байгаа гэдэг нь жигтэйхэн.  Тэгээд Ванечкаг түүний гарруу нь цохиод авах үед харуул цэрэг түүнийг анхаарч байгаа шинжгүй зогсох аж. Харин тэр Михаилын чихэн дээр хуруугаараа няслахад хөгшин эр сая нэг сэрсэн байна.
  'Михаил Порфиревич! Босоорой!' гэж харуул эр сэрэмжтэй нь аргагүй шивнээд, 'Та явах хэрэгтэй! Улаантнууд цаана чинь таныг суртал ухуулга хийсэн гэх хэргээр эрэл сурал хийж байна. Би танд хичнээн удаа хэлсэн билээ дээ! Таныг энд байхдаа, бидний энэ дүнсгэр өртөөнд байхдаа, Их Сургуулийн талаар ам нээж болохгүй гэж сануулсан биздээ! Ингэхэд та намайг сонсч бaйна уу?' гэв.
  'Яасан бэ, юу болов? Константин Алексеевич!' хэмээн орноосоо өндийсөн өвгөн учиргүй гайхсан дуугаар асуужээ. 'Би ямар ч зүйл яриагүй шүүдээ. Бас юун суртал ухуулга вэ? Би зөвхөн энэ залуу хүүд л ярьж өгсөн шүүдээ. Их аяархан ярьсан болохоор биднийг сонссон ямар ч гэрч байх ёсгүй юмсан ...'
  'Энэ залуу эрийг хамт аваад яв! Та чинь эндхийг ямар газар гэдгийг мэднэ шүүдээ. Лубъянкад байсан бол тэд таны хоолой хэрчээд шонд өлгөх байсандаа. Тэгээд энэ залуу эрийг хананд тулгаж байгаад дахиж хэзээ ч ярихааргүй болгоод өгөхсөн! Алив, түргэлээрэй! Яагаад хөдөлж цөхөөд байна даа? Тэд яг одоо ийшээ ирж байна! Магадгүй эхлээд Улаантнуудаас та нарыг барьж өгснийхөө хариуд юу авахаа шийдэцгээж байж мэдэх юм - алив түргэлж үз!!' гэлээ.
  Эдгээр үгсийг сонсоод Артём орноосоо өндийж даруй өөрийнхөө цүнхийг шүүрч авсан байна. Гэхдээ зэвсгээ гаргаж барих үгүй эсэхээ шийдэж чадсангүй. Эхэндээ эргэлзэж байсан хөгшин эр минутын дараа гэхэд замдаа гарахад альхэдийнээ бэлэн болжээ. Тэд майхнаас гарч чимээгүй гэгч нь өлмий дээр алхалсаар харанхуй хонгилыг чиглэн явж эхэллээ. Тэднийг ахалж явсан Константин Алексеевич дороо зогсч, Ванечкагийн амыг нэг гараараа таглах үед хөгшин эр харуулыг бяцхан жаалын хүүгийнх нь хүзүүг хуга мушгих нь уу гэж санаа зовсон байдалтай харж зогсов.
   Энэ туннел Пушкины өртөөрүү хөтөлдөг бөгөөд гай таарч бусад хонгилуудыг бодвол бэхлэлт хамгаалалт сайтай байлаа. Ингээд тэд өртөөнөөс гараад тэд гарцнаас зуу болон хоёр зуу дахь метр дээр хоёр ч хамгаалалтын постыг дайран өнгөрөх шаардлагатай болжээ. Эхнийх нь бэхлэлт төмөр замыг тэг дундуур нь таглаж орхисон цементэн бэхлэлт байсан бөгөөд нэг талдаа хүмүүсийг ханаруу шахаж нарийхан зай завсраар гарч явахаар болгосон байна. Харин нөгөө талаар нь өртөөний яг төврүү чиглэх телефон утасны кабелиудыг татсан байлаа, маргаан байхгүй энэ утас удирдлагынх нь өрөө рүү хүрч очдог биз. Хоёрдахь постон дээр элсээр дүүргэсэн шуудайнуудыг дээр дээрээс нь овоолж тавьсан байх бөгөөд дээр нь хүнд пулемётыг хүчирхэг акумуляторын гэрэлний хамтаар зоож орхижээ. Хоёр постон дээр харуулын офицерүүд сууж байсан бөгөөд Константин Алексеевич тэдний анхаарлыг сарниулж манай аянчдыг постоор аюулгүй өнгөрөх боломжийг бүрдүүлж өгч байв.
   'За явцгаая. Би та хэдтэй таван минут л алхана шүү. Тэгээд бас ахиад та нар үүгээр үзэгдэхгүй байх хэрэгтэй болох нь. Михаил Порферевич.' ингэж хэлээд тэр Пушкины өртөөрүү хөтөлдөг туннелиэр түрүүлээд алхлаа. 'Тэд таны өмнөх гэм нүглийг хараахан өршөөж амжаагүй байхад ахиад л та хэрэг тарьж байдаг! Бүр нөхөр Москвины анхаарлыг хүртэл татаж байна гэсэн шүү, сонсч байна уу? За, за. Энэ талаар ингээд мартаж үзье. Харин Пушкины өртөө хүрэх замдаа мэдэлтэй яваарай!' гэрлээс холдож харанхуй туннель тэднийг нөмрөн авах үед Константин Алексеевич ийнхүү хэлжээ. Тэгээд тэр, 'За одоо түргэхэн явж үз! Тэд араас чинь нэхэж мэднэ шүү. Тийм болохоор хурдан явж үз! Сайн яваарай!' хэмээн нэмж хэлээд тэдний ард хоцроод үлдсэн байна.
  Тэд нэг хором ч зогсолтгүйгээр урагшилж байсны дээр зөвхөн урагш тэмүүлэхээс өөр зам уг туннельд үнэндээ байсангүй.
  'Ингэхэд та юу хийсэн болоод тэдний уурыг ингэтлээ хүргэж орхив оо?' гэж Артёмыг өөрөөс нь гайхан асуухад хөгшин эр,
  'Яахав, дайн дажинтай цагт би тэднийг үзэж чаддаггүй, их дайсагналцдаг байсан юм ... Тэгээд Антон Петровичийг бид хүрээндээ элсүүлсэн гэж ярьж байсандаа. Мань нөхөр ч дараагаар нь Пушкины өртөөрүү нүүсэндэг. Тэгээд тэндээ хэвлэлийн газарт ажилд орсон юм. Пушкины өртөө нь дотроо хэвлэлтэй байлаа, өөрөөс нь өмнө хэдэн галзуу нөхдүүд тэнд ажилладаг байсан гэдэг юм ... ингээд л янз бүрийн асуудлууд гарах болсон юм.'
   'Гэхдээ Улаантнуудын хилийн зурвас аюулгүй юм шиг л харагдсан даа. Тэнд ердөө л улаан тугны дор хоёр хүн зогсч байсныг эс тооцвол өөр ямар ч нэмэгдэл хүч байгаагүй. Ханзагаас огт өөр байсан.' гэж Артёмыг гэнэтхэн санахад,
  'Тэгэлгүй яахав! Энэ талаас нь харахад тэд гэм зэмгүй юм шиг харагдаж байгаа юм. Гэхдээ тэдний үнэнхүү хүч нь гаднаа биш дотроо байдаг болохоор тэр шүүдээ.' гэж хэлэхдээ Михаил Порферевич жоготой нь аргагүй инээмсэглэн явлаа. 'Тэдний нэмэлт хүч нь тэндээ л байдаг юм. Харин хилийн зурвасын хувьд бол - ердөө л чимэг төдий зүйл гэж мэд.'
   Тэд алхаад л байлаа. Мөн алхаад л. Хэн нь ч ам нээлгүй, дор бүрнээ өөр өөрсдийн бодлыг бодон алхаж байлаа. Артёмын хувьд туннелийн уур амьсгалыг мэдрэхийг хичээж явсны зэрэгцээ Китай Городоос Кузнецкий Мост хүртэлх хонгил хоосон бөгөөд тэндээс юу ч мэдэрч чадаагүйгээ залуу эр гайхан бодож явав. Тэнд юу ч байсангүй. Уг туннельд ч мөн адил. Сүүлийн хэдэн энэ туннелиуд түүнд ердөө л хоосон хөндий байгууламж төдий мэт санагдана.
   Удалгүй Артём түрүүн хар дарж зүүдэлсэн зүүдээ эргээд санав. Нүүргүй хүүхдүүд, өндөр харанхуй барилгууд зэрэг ихэнх нарийн ширийн зүйлсийг нь оргүй мартаж орхисон боловч өнөөх шивнээг яагаад ч юм илүү сайн санаж байсан нь хачирхалтай ...
  Артём энэ бүхнийг удаан бодож чадсангүй. Учир нь танил болсон хяхтнах чимээ харанхуй хонгилын гүнээс гарч байхыг нь олж сонсжээ. Жижигхэн савраараа нааш цааш гүйлдэцгээх хархнуудын хяхтнах нь дуулдахын зэрэгцээ арьс махны өмхийрсөн үнэр хамар цоргиж байсан нь тэвчихийн аргагүй байлаа. Удалгүй тэдний барьж явсан бамбарын гэрэлд ямар аймшигтай дүр зураг үзэгдсэн гэж санана, энэ бүхнийг хараад Артём эргээд Улаантнууд дээр яваад оччихсон юм биш биздээ хэмээн гайхаж бас айхад хүрч гэнээ.
   Хонгилын хананы доод ёроолд нүүрээрээ шалруу харан унасан гурван цогцос хэвтэж байлаа. Тэдний гар ардаа хүлээстэй байх бөгөөд альхэдийнээ хулгана хархнууд зууш болоод эхэлчихсэн байв. Цогцосны ялзарсан хорт үнэрийг үнэрлэхгүй гэсэндээ Артём хүрэмнийхээ ханцуйгаар нүүрээ таглаад өнөөх цогцоснуудын дээрээс тонгойж, гэрлээ тэдэнрүү тусгаж үзэв. Золгүй тэдгээр үхэгсэд цөм дотоожноос өөр хувцасгүй байх агаад тэдний биен дээр шарх сорвины ул мөр нэгээхэн ч үл харагдана. Гэвч тэдний үс нь бүгд цусанд будагдсан байлаа, ялангуяа тэдний ар дагзанд гарсан жижиг хар нүхнээс маш их цус олгойдсон байгаа нь бүдэг дэнгийн гэрэлд тодхон үзэгдэнэ.
  'Тэднийг ардаас нь бууджээ.' хэмээн огиулахгүй гэсэндээ аль болох нам бөгөөд тайван дуугаар Артёмыг хэлэхэд амаа хагас ангайж, айж бас гайхсан нүдээр харж зогссон Михаил Порферевич,
   'Өө бурхан минь, тэд юу хийчихвээ? Ингэхэд тэд юу хийдэг улс вэ?' гэж хэлээд санаа алдав. Тэгээд, 'Алив Ванечка минь, битгий хараарай, наашаа ойртох хэрэггүй' гэж хүүдээ мөн сануулав.
   Гэвч альхэдийнээ хамгийн ойролцоох цогцосны дэргэд очиж суусан Ванечкагийн нүүрэнд айдас тодорч мөн эвгүйрхэж байгаа шинж огт харагдсангүй. Харин ч тэр амандаа бувтнаад цогцоснуудыг гар хуруугаараа зааж байлаа.
  Артём бамбараа дээш болгож үзвэл хүний нүдний түвшинд ханан дээр нэгэн муутуу цаас наасан байхыг нь олж үзэв. Цаасан дээр харин 'Фьертэ Рэйх' гэж бичээд дор нь бүргэдийн дүрс зурсан байв гэнэ. Тэгээд Орос хэлээр: 'Ямар ч амьтан Аугаа Рэйхрүү гурван зуун метрийн дотор ойртож болохгүй!' гэсэн бичээсийг нэвтрэхийг хориглох хар тэмдэглэгээний хамтаар тэмдэглэн үлдээсэн байлаа.
  'Муу гахайнууд' гэж Артём шүдээ зуун хэлээд, 'Яасан гэж энэ вэ? Өөр өнгийн үстэй болохоор нь тэр үү?' гэлээ.
  Энэ үед цогцоснуудыг шинжлээд ухаан жолоогүй сууж байсан Ванечкаг хараад толгойгоо гунигтай нь аргагүй сэгсрээд Михаил Порферевич,
  'Бидний хэвлэлийн машин одоог хэр нь ажилласаар байгаа бололтой' гэж хэлэв. Тэгээд тэр цаашаагаа алхаад өгчээ. Аянчид удалгүй цааш хөдөлцгөөлөө. Гэвч хоёр минут хэртэй алхасны дараагаар хананд 300 метр хэмээн улаанаар бичсэн пайз байхтай тааралдав гэнэ.
  'Гурван зуун метр үлдлээ' гэж хэлэхдээ Артём хонгилын гүнээс хуцах нохойн хуцах цуурайг сонсоод бие нь тавгүйрхэж эхэлсэн байна.
   Харин өртөөнөөс зуун гаруй метрийн наана тэднийг нүд сохлом хурц гэрэл угтан авчээ. Мэдээж хэрэг аянчид маань бүгд дороо хөдөлгөөнгүй зогсцгоосон байна.
  'Гараа дээш нь өргө! Толгойноосоо дээш! Битгий хөдлөөрэй!' гэх баргил бүдүүн дуу өртөөний зүгээс хадав. Артём дуулгавартай нь аргагүй хоёр гараа толгойныхоо ард байрлуулсан бол Михаил Порферевич гараа агаарт өргөсөн байлаа.
  'Бүгд гараа өргө гэж хэлсэн шүү! Тэгээд нааш нь удаан гэгч нь алхаарай! Огцом хөдөлгөөн хийх гэсний хэрэггүй.' гэж өнөөх бүдүүн хоолой үргэлжлүүлэн хэллээ. Дэндүү хурц гэрэлний ардаас чухам хэн бэ гэдгийг нь Артём ялгаж чадсангүй, нүд өвтгөсөн гэрэлнээс дальдарч дэмий газарт ширтэхээс өөр сонголт түүнд байсангүй.
   Тэд аажим аажмаар урагш алхсаар дөхөж ирэх үед чийдэнгийн тусгал хажуу тийш нь болж, гэрлийн ардах орчныг харах бололцоо тохиов гэнэ.
   Харин тэндхийн харуулын постон дээр автомат буу барьсан хоёр харуулаас гадна тэлээндээ гар буу зүүсэн нэгэн цэрэг зогсч байлаа. Тэд бүгд хар өнгийн хувцастайгаас гадна мулзан толгойн дээрээ хар берет малгай духдуулсан байв. Харин гартаа цагаан өнгийн тууз бүсэлсэн байх агаад дээр нь нацистуудын бэлэг тэмдэг болсон хас тэмдгийг дүрсэлжээ. Ялгаа нь гэвэл тэдний хас тэмдэг 4 биш 3 өнцөгтэй байх аж. Тэдний ард өөр цэргүүд буй бололтой хар бараан дүрсүүд харанхуй хонгилын гүнээс сүүмэлзэн харагдахын зэрэгцээ тэдний хөлд гинжтэй нохой байгаа нь тодхон харагдана. Эргэн тойрны хана туурга бүхэлдээ хас тэмдэг, бүргэд болоод элдэв янзын уриа лоозонгуудаар бүрээстэй байсны дунд Орос-биш үндэстэнгүүдийг хараасан элдэв янзын ухуулах хуудаснууд байсан нь содон харагдаж байлаа. Тэдний байгаа байдал нь, өөрөөр хэлбэл хагас Герман маягийн хувцаслалт нь Артёмын анхаарлыг ихээхэн татаж байв. Гэрэлд үзэгдэх өртөөний тавцангийн ил хэсэг нь мөн л бүргэд, гурван өнцөгтэй хас тэмдэг зэрэг зүйлсээр бүрхэгдсэн байснаас гадна хамгийн доод талд нь байсан хар өнгийн дүрсийг мань эр ялгаж таньж чадсангүй. Магадгүй тэдний үзэл суртал, шүтлэгтэй холбоотой дүрс байх гэж дотроо тэр боджээ.
   Харуулуудын нэг нь урагш хэд алхаснаа, аянчдын нүүрийг бамбараараа гэрэлтүүлж үзэв. Тэдний царайнаас харцаа салгалгүйгээр тэднийг тойрон алхаж, яг л Слав үндэстэн биш гэдгийг нь тодруулах гэсэн шиг нухацтай нь аргагүй харж байлаа. Аз болоход тэд бүгдээрээ Оросууд гэдгийг нь гадарласан сайх харуул эр урамгүй гэгч нь мөрөө хавчаад бамбараа тэднээс холдуулсан байна.
  'Бичиг баримтаа!' хэмээн тэр шаардав.
  Артём пасспортоо үзүүлэхээр гараа сунгаж байх хооронд Михаил Порферевич халаасаа уудалж зогсов. Тэгээд удтал эрсний эцэст сая нэг юм пасспортоо гаргаж иржээ. Тэгээд,
   'Сонсооч, энэ хүү маань ...' гээд Ванечкагийн талаар тайлбарлах гэтэл харуул эр,
   'Чимэээгээ аяд! Бас чи намайг 'офицер оо' гэж дууд! Тэгээд асуултанд товч бөгөөд үнэн тодорхой хариул!' гэж хэлээд пасспортыг нь бамбарын гэрэлд нухацтай нь аргагүй шалгаж зогслоо.
    'Офицер оо, энэ хүү маань өвчтэй юм байгаа юм. Түүнд минь ямар ч бичиг баримт байхгүй. Тэр ердөө л жаахан хүүхэд шүүдээ. Та бодож үз л дээ.' хэмээн өөрийгөө офицер хэмээн дууд гэсэн ширүүн дориун эрийн царайруу аргадсан харцаар харж зогсоход өнөөх эр огт тоомжиргүйгээр,
    'Зураг чинь хаана байна?' хэмээн асуув. Тэр пасспортны хуудаснуудыг эргүүлж тойруулан шалгаж байлаа.
   Энэ мөчийг хүртэл чимээгүй зогсч байсан Ванечка харуулуудын нохойруу хараад архирч эхэлжээ. Тэгээд дараагаар нь харцаа өндөр дуугаар ярьж зогссон өнөөх пасспорт шалгагчруу хандуулаад хүржигнэж эхлэв, яг л Артёмын эмээж байсан шиг.
   Бичиг баримт шалгаж зогссон харуулын офицер хэдэн алхам ухарч зогсоод Ванечкаг хэсэг зуур ажиглав. Тэгээд өндөр дуугаар өршөөлгүй гэгч нь, 'Наадхаа зүйл дуусга. Аль болох түргэн. Үгүй бол би өөрөө хийчихнэ шүү.' гэх нь тэр!
  'Түүнийг өршөөгөөч, Офицер оо, тэр жаал юу хийж байгаагаа ер мэддэггүй юм.' өөрийн мэдэлгүй Артём ингэж хэлж орхив. 
  Талархсан харцаар Михаил Порфиревич Артёмруу харж байлаа. Харин пасспор шалгагч Артёмд пасспортыг нь өгөөд маш хүйтэн өнгөөр, 'Чамаас асуугаад байх зүйл алга. Чи дамжин өнгөрч болно.' гэж хэлэв.
  Артём урагш хэд алхаад байрандаа зогсжээ. Яг л түүний хоёр хөл өөрт нь захирагдахгүй байгаа гэлтэй. Артёмоос холдсон офицер өвгөн хүү хоёроос өнөөх л зурагны талаарх асуултаа дахин асуув.
  'Та ойлгож үзээрэй. Ийм учиртай байгаа юм' гэж амандаа бувтнасаар Михаил Порферевич түгдэрч, 'Офицер оо, бидний амьдардаг газарт гэрэл зурагчин байдаггүй юм. Зөвхөн зураг авахуулахын төлөө өөр өртөөнүүдрүү явах гэж үү дээ, мөн их үнэтэй учраас надад зураг авахуулах мөнгө даанч байсангүй ...' гэлээ.
  'Хувцсаа тайл!' гэж харуулын офицер өвгөний яриаг таслав.
  'Өршөөгөөрэй?' ингэж асуухдаа Михаил Порферевичийн хоолой нь зангирч, өвдөг нь салгалан чичирч байлаа.
  Чухам юу хийж байгаагаа мэдэлгүй Артём үүргэвчээ авч газарт буулгасан байна ... Та нарын хийхийг хүсдэггүй зүйл гэж мэдээж байдаг л биз, хийхийг хүсдэггүй, хийхийг хэзээ ч оролдохгүй гэж боддог, мөн үгүй хэмээн өөрийгөө хорьдог тийм нэгэн зүйл ... гэвч цаг нь тулаад ирэхээр тэд өөрсдөө хийгддэг юм. Мөн түүний талаар бодох цаг зав гэж чамд ер гарахгүй, бас тэдгээр зүйлсийг хийх дохио чиний тархинаас ирдэггүй нь хачин хэрэг шүү. Тэд зүгээр л болоод өнгөрдөг юм, ингээд л гүйцээ. Энэ бүхний дараагаар чи гайхаш тасран хоцрох бөгөөд өөрийнхөө буруу биш байсан хэмээн өөрийгөө зөвтгөх болно. Энэ бүхэн зүгээр л болоод өнгөрдөг юм.
   Хэрэв тэд өвгөн хүү хоёрыг нүцгэлээд гурван зуу дахь метр дээр хөглөрөн хэвтэх золгүй тэдгээр цогцоснуудтай нэгтгэх гэж байвал Артём үүргэвчнээсээ буугаа гаргаж ирэхэд бэлэн байлаа. Тэгээд бууныхаа замгийг тэр татаад, автомат гал нээдэг хөшүүргийг нь дээш болгоод аль болох мөн чадах чинээгээрээ эдгээр цэрэг хувцас өмссөн хүн биш араатнуудыг буулгаж авахыг хичээх байлаа ... өөрийг нь тэд буудаж унагаах хүртэл ... Гэвч энэ бүхэн тодорхой гэхэд дэндүү тодорхой байсан юм. Түүний хувьд өвгөн, жаалхүү хоёрыг мэддэг болоод нэг бүтэн өдөр ч өнгөөрөөгүй байсан нь чухал биш байв. Эрсдэлтэй алхам хийж эрэмгийгээр насан эцэслэх нь ч түүнд огт сонин биш байв. Хэрэв түүнийг нас барвал ВДНХ-д юу тохиолдох бол? Хэрвээ түүнийг үгүй болбол хожим хойно яадаг бол? Үнэндээ энэ бүгдийг бодох сөхөө залуу хүүд байсангүй. Хэрэг дээрээ ч ийм зүйлсийг бодож зогсох цаг энэ биш байсан юм. Залуу эрийн зүрхнийх нь цохилт нэмэгдэж, амьсгал нь түргэсч байлаа ....
  'Хувцсаа тайл!' хэмээн харуулын офицер болгоомжтой нь аргагүй өвгөнд хэлэв.
  'Гэхдээ, та ...' хэмээн Михаил Порферевич аман дотроо элдвийг бувтнаж эхлэх үед,
  'Дуугаа аяд!' гэх харуулын үг аянга цахилгаан мэт хонгилоор нэг цуурайтав. 'Түргэлж үз!' гэж тэр хэлээд гар буугаа гэрнээс нь сугаллаа.
   Өвгөний гар чичрэн салганаж хүрэмнийхээ эхний товчийг тайлах үед харуулын дарга гар буугаа түүнээс холдуулж цамцаа хэрхэн тайлахыг нь чимээгүй гэгч нь ажиглан зогсч байв. Өвгөн дараа нь гутлаа тайллаа. Дараагаар нь тэлээнийхээ арлыг мулталлаа.
   'Хурдан!' хэмээн харуулын офицер түүнийг яаруулна.
   'Би ... би. Бүтэлгүй намайг .. өршөө' хэмээн Михаил Порферевичийг түгдэрч эхэлмэгц харуулын офицер түүнийг гар бууныхаа бөгсөөр үүдэн шүдэн дундуур нь цохиод унагааж орхив.
   Артёмыг урагш ухасхийх үед ард нь зогссон хоёр эр түүнийг чангаан барьж авсан байна.
   Гэвч санаанд оромгүй зүйл болж, Ванечка хүү өөрөөсөө бараг хоёр дахин өндөр биетэй балмад өнөөх цэрэгрүү араа шүдээ ярзайлгаад яг л араатан амьтан шиг дайрч гэнэ. Жаалхүүгээс энэ зэргийн хурд гарна гэж санаагүй офицерын зүг Ванечка ухасхийж зүүн бугуйнаас нь хазаж орхив. Хэдий тийм ч секундын дараагаа харуулын офицер жаалхүүг арагш хийстэл өшиглөж орхиод гар буугаа дээш өргөөд гохыг нь дарлаа!
   Гар буунаас гарсан сум туннелийн цементэн хананд шигдэж, хонгилоор нэг хадсан цуурай нь эгээтэй л чих дөжрөөчихсөнгүй. Өөрийнх нь цээжрүү тийрсэн тул өвдсөндөө жаалхүү гэдсэн тэврэн сууж байлаа. Мэгшин уйлах жаалхүүгийн дууг Артём олж сонссонгүй. Харин жигшсэн харцаар жаалхүүг харсаар өнөөх офицер буугаа доошлууллаа .... тэгээд тэр бууныхаа хошууг хүүгийн толгойд тулгасан байна ..... тэгээд тэр гохоо дарж орхилоо ....
   'Би чамд анхааруулсан шүүдээ.' Михаил Порферевчид хандаж маш хүйтнээр тэр ингэж хэлэх үед хөөрхий өвгөн жаалхүүгийн амьгүй болсон цогцосруу нулимстай нүдээр ширтээд сууж байсан юм.
   Харин энэ мөчид Артёмын нүд бүхэлдээ харанхуйд автаж, үгээр зүйрлэхийн аргагүй их хүч түүний дотроос гаржээ. Тэгээд түүнийг урагш ухасхийх үед өөрийг нь барьж зогссон өнөөх цэргүүд бараг л газарт унахаа дөхөж гэнэ. Энэ хооронд Артём буугаа үүргэвчнээсээ шүүрэн авч, аюулгүйн түгжээнээс нь мултлаад үүргэвчнийхээ цаанаас өнөөх харуул офицерийн цээжрүү нэвт буудаж орхижээ!
   Түүний санаж байсан эцсийн зүйл гэвэл газарт хэвтэх ногоон цэрэг хувцсанд гарсан хар нүхнүүдийг сэтгэл ханамжтай нь аргагүй харж зогссон нь байлаа.